Tıp fakültesi tezlerinde intihal sorunu çoğu zaman kötü niyetten değil, yoğun nöbet temposunda aceleyle tutulan notlardan çıkar. Bir makaleden kopyalanan paragraf “sonra düzeltirim” diye taslakta kalır, teslim günü geldiğinde de kimse hangi cümlenin kime ait olduğunu hatırlamaz.
Bu yazıda tıp tezinin hangi bölümlerinde benzerliğin biriktiğini ve her bölüm için uygulanabilir önlemleri anlatıyoruz. Amaç oranla uğraşmak değil, savunmaya içiniz rahat girebileceğiniz bir metin yazmak.
Tıp tezlerinde benzerlik neden kolay birikir?
Tıp literatürü çok hızlı büyüyor ve aynı konuda yazılmış yüzlerce makale benzer bir dil kullanıyor. Hastalık tanımları, tanı kriterleri ve tedavi algoritmaları kılavuzlarda belli kalıplarla yazılır. Bu yüzden giriş ve genel bilgiler bölümü, en dikkatli yazarda bile raporda renkli görünebilir.
Üstüne çalışma koşulları ekleniyor. Uzmanlık öğrencisi tezini çoğu zaman nöbet aralarında, parça parça yazar. Parça parça yazılan metinde kaynak takibi kopar ve atıfsız cümleler fark edilmeden kalır.
Genel bilgiler bölümünü nasıl yazmalı?
Genel bilgiler bölümü, tezlerde benzerliğin en çok çıktığı yerdir. Burada en etkili yöntem, kaynağı okuduktan sonra kapatıp anladığınızı kendi cümlelerinizle not etmektir. Not alırken kendi yorumunuzu ve kaynaktan aktardığınızı farklı renkte yazmak, aylar sonra karışıklığı önler.
Birden fazla kaynağı birleştirerek yazmak da işe yarar. Örneğin bir hastalığın epidemiyolojisini tek bir derlemeden aktarmak yerine üç farklı çalışmanın bulgularını karşılaştıran bir paragraf kurun. Böylece metin hem daha özgün olur hem de konuya hâkim olduğunuzu gösterir.
Yöntem bölümünde ortak ifadeler
Yöntem bölümünde bazı ifadeler kaçınılmazdır. İstatistik testlerinin adları, ölçek isimleri ve standart laboratuvar prosedürleri her çalışmada benzer yazılır. Danışmanlar ve jüriler bu tür kısa eşleşmeleri genellikle sorun saymaz.
Sorun, başka bir çalışmanın yöntem bölümünü neredeyse olduğu gibi almaktır. Kendi çalışmanızın hasta seçim ölçütlerini, örneklem büyüklüğünü ve veri toplama sürecini kendi yaşadığınız şekilde anlatın. Etik kurul onayı bilgisini de eksiksiz yazın. Gözlemsel çalışmalar için STROBE, randomize çalışmalar için CONSORT gibi raporlama kılavuzları neyin yazılması gerektiğini gösterir, ama cümleleri kopyalamanız için değil, kontrol listesi olarak kullanmanız için hazırlanmıştır.
Bulgular, tablolar ve görseller
Tablo ve grafikler de intihal kapsamındadır. Başka bir yayından alınan bir tabloyu ya da şekli uyarlıyorsanız altına kaynağını yazın. Telif durumunu da kontrol edin, çünkü bazı yayıncılar görsellerin yeniden kullanımı için izin ister.
Kendi verinizi sunarken ise sorun genellikle tartışma bölümünde çıkar. Bulgularınızı literatürle karşılaştırırken diğer çalışmaların sonuçlarını kaynak göstererek ve kendi cümlelerinizle aktarın. Örneğin “benzer sonuçlar bildirilmiştir” demek yerine hangi çalışmanın, hangi hasta grubunda, ne bulduğunu kısaca yazın ve sizin bulgunuzun bundan nerede ayrıldığını açıklayın. Bu yaklaşım hem benzerliği azaltır hem de tartışma bölümünü gerçekten tartışma yapar.
Kaynak yönetimini baştan kurun
Tıpta yaygın olarak kullanılan Vancouver tarzı numaralı atıf sistemi, sıralama hatalarına çok açıktır. Metne yeni bir paragraf eklediğinizde bütün numaralar kayabilir. Bu yüzden Zotero, Mendeley veya EndNote gibi bir kaynak yöneticisini tezin ilk gününden kullanın.
Ayrıca okuduğunuz her makaleyi, kullanıp kullanmayacağınızı bilmeseniz bile kaynak yöneticisine kaydedin. Yazım sırasında “bu bilgiyi nereden okumuştum” diye aramak hem zaman kaybettirir hem de atıfsız cümle bırakma riskini artırır.
Tezinizi teslimden önce taratın
Resmi Turnitin hesabıyla aldığımız raporda benzerlik oranı ve yapay zekâ skoru birlikte yer alır. Ayrıntılar için Turnitin intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Teslimden önce kendi taramanızı yapın
Tez enstitüye teslim edildiğinde enstitü bir intihal yazılım programı raporu alır ve bunu danışmana ve jüriye gönderir. Kabul edilen oran ve filtreler üniversitenin kendi yönergesinde yazar. Tek bir genel sınır olmadığı için kendi enstitünüzün kuralını öğrenmeden hazır yüzdelere güvenmeyin.
Teslimden birkaç hafta önce kendi taramanızı yapmak, düzeltme için zaman bırakır. Raporu bölüm bölüm okuyun ve tek kaynaktan gelen uzun eşleşmeleri önceliklendirin. Tez taraması hakkında ayrıntılar için tez ve makale intihal raporu sayfamıza bakabilirsiniz.
Yüksek çıkan bölümleri etik yollarla düzeltin
Atıfsız cümlelere kaynak ekleyin, uzun alıntıları özetleyin ve kaynağa fazla yakın paragrafları yeniden yazın. Eşanlamlı kelime değiştiren araçlar tıbbi terimleri bozabilir ve anlam hatasına yol açabilir. Bir terimin yanlış karşılıkla değiştirilmesi, intihalden çok daha ağır bir bilimsel hata olur.
Destek almak isterseniz, kaynak düzeltme ve insan eliyle yeniden yazma üzerine kurulu benzerlik oranı düşürme hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Tezin bilimsel içeriği ve verisi her zaman size ait kalır.
Yapay zekâ araçlarını kullanırken
Yapay zekâ araçları literatür özetlerken hatalı ya da var olmayan kaynaklar üretebilir. Tıp tezinde bu tür bir hata, intihalden de ciddi bir güvenilirlik sorunudur. Ayrıca Turnitin raporları artık yapay zekâ ile yazılmış olabilecek bölümleri tahmin eden bir skor da içeriyor. Bu skor bir tahmindir, kesin kanıt değildir. Yine de kurumunuzun yapay zekâ kullanımına dair kuralını öğrenip buna uymanız gerekir. Skorun nasıl yorumlandığını yapay zekâ raporu sayfamızda anlattık.
Kısaca tıp fakültesi tezlerinde intihal
Özetle tıp fakültesi tezlerinde intihal riski en çok genel bilgiler ve tartışma bölümlerinde, aceleyle tutulmuş notlardan doğar. Kaynak yönetimini baştan kurmak, kaynağı kapatarak yazmak ve teslimden önce kendi taramanızı yapmak bu riskin büyük kısmını ortadan kaldırır. Gerisi, danışmanınızla açık bir iletişimdir.
Tıp fakültesi tezlerinde intihal: sık sorulan sorular
Tıp tezlerinde kabul edilen benzerlik oranı kaçtır?
Herkes için geçerli bir oran yoktur. Sınırı üniversitenizin enstitü yönergesi belirler, bu yüzden kendi kurumunuzun kuralına bakın.
Yöntem bölümündeki standart ifadeler sorun olur mu?
Test adları ve standart prosedürler gibi kısa eşleşmeler genellikle sorun sayılmaz. Başka bir çalışmanın yöntemini olduğu gibi almak ise sorundur.
Başka bir makaleden tablo kullanabilir miyim?
Kaynağını belirterek uyarlayabilirsiniz. Bazı yayıncılar görsellerin yeniden kullanımı için izin istediğinden telif durumunu da kontrol edin.
Yapay zekâ skoru tezimi reddettirir mi?
Skor bir tahmindir ve tek başına karar dayanağı olmamalıdır. Yine de kurumunuzun yapay zekâ kullanım kuralına uymanız gerekir.
