Tek kaynak benzerlik oranı, metninizin yalnızca bir kaynakla örtüşen bölümlerinin toplam metne oranıdır. Benzerlik raporunun özet sayfasında her kaynak, kendi yüzdesiyle ayrı bir satırda listelenir. En üstteki satır, metninizle en çok örtüşen kaynağı ve bu kaynağın orana katkısını gösterir.
Birçok öğrenci yalnızca raporun başındaki toplam orana bakar. Oysa enstitüler ve dergi editörleri çoğu zaman tek bir kaynaktan gelen yoğun eşleşmeye ayrıca dikkat eder. Bu rehberde iki oran arasındaki farkı, raporda doğru satırı nasıl bulacağınızı ve yüksek bir tek kaynak eşleşmesiyle karşılaştığınızda hangi adımları atabileceğinizi anlatıyoruz.
Tek kaynak benzerlik oranı ne anlama gelir?
Bir benzerlik raporu iki düzeyde bilgi verir. Birinci düzey, metnin tamamında kaç kelimenin herhangi bir kaynakla eşleştiğini gösteren toplam orandır. İkinci düzey ise bu eşleşmelerin kaynaklara nasıl dağıldığıdır. Tek kaynak oranı bu ikinci düzeye aittir.
Örneğin toplam oranı orta düzeyde olan iki tez düşünelim. Birinci tezde eşleşmeler onlarca farklı kaynağa küçük parçalar hâlinde dağılmıştır. İkinci tezde ise eşleşmelerin büyük kısmı tek bir yüksek lisans tezinden gelir. Toplam oranlar birbirine yakın olsa da ikinci tez çok daha fazla soru işareti doğurur. Çünkü tek bir kaynağa yoğunlaşan eşleşme, o kaynağın kapsamlı biçimde kullanıldığını düşündürebilir.
Kısacası toplam oran “ne kadar örtüşme var?” sorusunu, tek kaynak oranı ise “örtüşme nereden geliyor?” sorusunu yanıtlar. Sağlıklı bir değerlendirme için ikisine birlikte bakmak gerekir.
Toplam oran ile tek kaynak oranı arasındaki fark
Aşağıdaki tablo iki göstergenin neyi ölçtüğünü ve hangi durumda öne çıktığını özetler:
| Gösterge | Neyi ölçer? | Ne zaman öne çıkar? |
|---|---|---|
| Toplam benzerlik oranı | Metindeki tüm eşleşmelerin metne oranı | İlk bakışta genel tabloyu görmek için |
| Tek kaynak oranı | Tek bir kaynağın toplam orana katkısı | Eşleşmelerin bir kaynakta yoğunlaşıp yoğunlaşmadığını anlamak için |
| Kaynak sayısı | Eşleşmenin kaç farklı kaynağa dağıldığı | Dağınık ve yaygın ifadeleri ayırt etmek için |
| Eşleşme uzunluğu | Kesintisiz eşleşen metin bloklarının boyutu | Paragraf düzeyinde aktarımları fark etmek için |
Bununla birlikte bu göstergelerin hiçbiri tek başına bir karar değildir. Rapor, öğretim elemanına ya da editöre nereye bakması gerektiğini gösterir. Karar ise eşleşmelerin bağlamına göre verilir.
Raporda tek kaynak benzerlik oranı nasıl bulunur?
Turnitin benzeri sistemlerde kaynak listesi, katkı yüzdesine göre büyükten küçüğe sıralanır. Bu nedenle en yüksek tek kaynak eşleşmesi genellikle listenin ilk satırında yer alır. Her satırda kaynağın türü, yani internet sayfası, yayın ya da öğrenci ödevi bilgisi de bulunur.
- Raporun özet ya da eşleşme genel bakışı bölümünü açın.
- Listenin ilk birkaç satırındaki yüzdeleri not edin.
- İlk kaynağa tıklayarak metinde hangi paragrafların işaretlendiğini görün.
- İşaretli bölümlerin alıntı, kaynakça, yöntem tanımı ya da kendi metniniz olup olmadığını kontrol edin.
- Aynı işlemi yüzdesi belirgin biçimde yüksek olan diğer kaynaklar için tekrarlayın.
Raporu ilk kez inceliyorsanız filtre ayarlarını da kontrol etmeniz yararlı olur. Kaynakça ve tırnak içindeki alıntıların hariç tutulup tutulmadığı, tek kaynak oranını doğrudan etkiler. Bu ayarların ayrıntıları için Turnitin filtreleri ve kaynakça hariç tutma rehberimize göz atabilirsiniz.
Tek kaynak oranı neden yüksek çıkar?
Yüksek bir tek kaynak eşleşmesi her zaman intihal anlamına gelmez. Pek çok durumda açıklanabilir ve kolayca düzeltilebilir nedenleri vardır. En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:
- Kendi önceki çalışmanız: Daha önce yayımladığınız bir bildiri ya da makale, tezinizle yoğun biçimde eşleşebilir. Bu durumda önceki yayını kaynak göstermek gerekir.
- Daha önce yüklenmiş taslak: Taslağınız sisteme arşive kaydedilerek yüklendiyse son sürüm bu taslakla eşleşir.
- Enstitü şablonu: Kapak, onay sayfası ve etik beyan gibi kalıp sayfalar aynı kurumun diğer tezleriyle örtüşür.
- Uzun doğrudan alıntı: Bir kanun metni, ölçek maddeleri ya da tanım paragrafı tek kaynaktan uzun bir blok olarak alınmış olabilir.
- Kaynağa fazla yakın parafraz: Bir kaynağı özetlerken cümle yapısını korumak, o kaynakla sürekli küçük eşleşmeler üretir.
Örneğin tezden makale üretirken kendi tezinizle yüksek bir eşleşme görmeniz oldukça doğaldır. Bu konuyu ayrıntılı olarak öz intihal ve tezden makale üretimi yazımızda ele aldık.
Kurumlar tek kaynak benzerlik oranını nasıl değerlendirir?
Türkiye’deki birçok enstitü, tez yazım ya da benzerlik yönergesinde hem toplam oran hem de tek kaynak için ayrı bir üst sınır tanımlar. Ancak bu sınırlar kurumdan kuruma, hatta aynı üniversitede enstitüden enstitüye değişir. Bu nedenle bir başka üniversitede geçerli olan değeri kendi tezinize uygulamak yanıltıcı olabilir.
Ayrıca yönergeler çoğu zaman hangi bölümlerin hesaba katılmayacağını da belirtir. Kaynakça, kapak, onay sayfası, özet ve doğru gösterilmiş alıntılar bu kapsamda sıkça yer alır. Dolayısıyla doğru değerlendirme için yalnızca sayıya değil, raporun hangi ayarlarla alındığına da bakmak gerekir.
Dergiler için de benzer bir durum geçerlidir. Editörler toplam orandan çok, tek bir yayınla kurulan yoğun örtüşmeye dikkat eder. Özellikle yöntem bölümündeki standart ifadeler ile giriş bölümündeki aktarımlar farklı biçimde yorumlanır.
Bu nedenle teslimden önce yönergenizi açıp üç soruyu yanıtlamanızı öneririz. Hangi bölümler hesaba katılıyor? Toplam ve tek kaynak için ayrı bir sınır var mı? Raporun hangi filtre ayarlarıyla alınması isteniyor? Bu soruların yanıtı, raporunuzu doğru okumanızı ve gereksiz düzeltmelerden kaçınmanızı sağlar. Ayrıca yanıtları danışmanınızla paylaşmak, son aşamada yaşanabilecek yanlış anlamaları da büyük ölçüde önler.
Örnek senaryolarla tek kaynak oranını okumak
Aşağıdaki senaryolar, farklı eşleşme türlerinin raporda nasıl görünebileceğini göstermek için hazırlanmıştır. Senaryolar temsilîdir ve gerçek bir öğrencinin ya da kurumun sonucunu yansıtmaz.
Senaryo 1: Kendi bildirisinden tez. Bir yüksek lisans öğrencisi, tezinin bir bölümünü daha önce sunduğu bildiriden geliştirmiştir. Raporun ilk satırında bu bildiri görünür ve eşleşmeler büyük ölçüde bulgular bölümünde toplanır. Bu durumda öğrenci bildiriyi kaynak gösterir, bölümün giriş paragraflarını yeniden kurar ve danışmanına kısa bir açıklama yazar.
Senaryo 2: Ölçek maddeleri. Başka bir öğrencinin raporunda en yüksek eşleşme, ölçeğin uyarlama çalışmasını yayımlayan bir dergi makalesidir. Eşleşmeler ise yalnızca ölçek maddelerinin listelendiği ekte yer alır. Dolayısıyla burada yapılacak iş, ölçeği doğru biçimde kaynak göstermek ve ekin değerlendirme dışı tutulup tutulmadığını enstitüye sormaktır.
Senaryo 3: Kaynağa yakın özet. Üçüncü örnekte eşleşmeler kuramsal çerçeve bölümüne dağılmış, ancak hepsi aynı kitaptan gelmektedir. Bu tablo, kitabın sayfa sayfa özetlendiğini düşündürür. Öte yandan çözüm basittir: öğrenci bölümü birden fazla kaynağı karşılaştıran bir anlatımla yeniden yazar ve kendi yorumunu ekler.
Görüldüğü gibi aynı yüzde, farklı senaryolarda bambaşka anlamlara gelebilir. Bu yüzden her yüksek eşleşmeyi kendi bağlamında okumak gerekir.
Teslimden önce kaynak dağılımını görün
Tezinizin ya da makalenizin toplam oranını ve tek kaynak dağılımını arşive kaydedilmeyen bir raporla görmek isterseniz tez ve makale intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Tek kaynak benzerlik oranı yüksekse ne yapmalısınız?
Raporda bir kaynağın belirgin biçimde öne çıktığını gördüğünüzde aşağıdaki sırayı izleyebilirsiniz:
- Kaynağı tanıyın: Eşleşen kaynağın sizin eski çalışmanız mı, bir şablon mu yoksa gerçekten yararlandığınız bir yayın mı olduğunu belirleyin.
- Atıfları tamamlayın: Yararlandığınız her bölümde metin içi atıf olduğundan ve kaynakçada karşılığı bulunduğundan emin olun.
- Alıntıyı biçimlendirin: Birebir aktarılan bölümleri tırnak içine alın ya da blok alıntı olarak düzenleyin.
- Metni yeniden kurun: Kaynağa fazla yakın kalan paragrafları kendi argümanınız ve kendi cümle yapınızla yeniden yazın.
- Durumu bildirin: Eşleşme kendi önceki yayınınızdan geliyorsa danışmanınızla paylaşın ve gerekiyorsa açıklama notu ekleyin.
- Yeniden kontrol edin: Düzeltmelerden sonra raporu tekrar alın ve aynı kaynağın katkısının nasıl değiştiğine bakın.
Bu süreçte amaç oranı yapay biçimde düşürmek değildir. Asıl amaç, her eşleşmenin doğru atıfla ya da özgün anlatımla açıklanabilir hâle gelmesidir. Böylece rapor, teslimden önce metninizi güçlendiren bir kontrol aracına dönüşür.
Sık yapılan yorum hataları
Tek kaynak oranını yorumlarken bazı hatalar sıkça tekrarlanır. Birincisi, toplam oran düşük olduğu için kaynak listesine hiç bakmamaktır. İkincisi ise şablon ve kaynakça eşleşmelerini gerçek bir sorun gibi değerlendirip gereksiz yere metni değiştirmektir.
Bir diğer yaygın hata, eşleşen kaynağın türüne bakmamaktır. Örneğin bir öğrenci ödevi eşleşmesi, kendi eski taslağınızdan gelebilir. Bu tür eşleşmelerin nasıl okunacağını Turnitin raporu doğrulama rehberimizde de anlattık. Ayrıca tezinizi enstitü kurallarına uygun biçimlendirmek için kardeş sitemizdeki tez yazım kılavuzuna uygun çalışma hazırlama rehberinden yararlanabilirsiniz.
Bizim rolümüz: rapor ve yorum desteği
Biz, tezinizin, makalenizin ya da ödevinizin benzerlik raporunu arşive kaydetmeden hazırlıyor ve PDF olarak iletiyoruz. Raporda hem toplam oranı hem de kaynak bazlı dağılımı görebilirsiniz. İsterseniz öne çıkan eşleşmelerin hangilerinin atıf, hangilerinin şablon ve hangilerinin yeniden yazım gerektirdiğini birlikte değerlendiriyoruz.
Bununla birlikte nihai değerlendirmeyi her zaman kurumunuz ya da derginiz yapar. Biz yalnızca teslimden önce metninizi görmenize ve bilinçli düzeltmeler yapmanıza yardımcı oluyoruz. Her adımı sizinle birlikte takip ediyor, sürecin sonunda aklınızda soru işareti kalmamasına özen gösteriyoruz.
Tek kaynak benzerlik oranı hakkında sık sorulanlar
Tek kaynak oranı için genel bir üst sınır var mı?
Hayır, tüm kurumlar için geçerli tek bir sınır yoktur. Sınırı kendi enstitünüzün ya da derginizin yönergesinden kontrol etmelisiniz.
Toplam oran düşükse tek kaynak oranına bakmama gerek var mı?
Evet. Toplam oran düşük olsa bile eşleşmeler tek bir kaynakta yoğunlaşabilir. Bu nedenle kaynak listesinin ilk satırlarını mutlaka inceleyin.
Kendi makalemle yüksek eşleşme çıkarsa ne yapmalıyım?
Önceki yayınınızı kaynak gösterin, gerekiyorsa ilgili bölümleri yeniden yazın ve durumu danışmanınızla ya da editörle paylaşın.
Tek kaynak oranı neden toplam orandan bağımsız değerlendirilir?
Çünkü aynı toplam oran, dağınık küçük eşleşmelerden de tek bir kaynağa yoğunlaşan aktarımdan da oluşabilir. Bu yüzden iki gösterge birlikte okunur.
Bir kaynağı rapordan çıkarabilir miyim?
Kaynak hariç tutma ayarını genellikle öğretim elemanı ya da raporu hazırlayan kişi kullanır. Hariç tutulan kaynağın gerekçesi açık olmalıdır.
Rapor almak taslağımın arşive kaydedilmesine yol açar mı?
Kontrol arşive kaydedilmeden yapılırsa açmaz. Rapor alırken bu ayarı mutlaka sorun.
Sonuç olarak tek kaynak benzerlik oranı, raporun en çok gözden kaçan ama en çok şey anlatan göstergelerinden biridir. Toplam orana ek olarak kaynak listesinin ilk satırlarını incelemek, eşleşmenin nedenini anlamak ve gerekli atıf ya da yeniden yazım düzeltmelerini yapmak, teslim sürecini çok daha öngörülebilir kılar.
