Turnitin Excluded Sources, benzerlik raporunda belirli kaynakların karşılaştırma sonucundan geçici olarak çıkarılmasıyla oluşan, hariç tutulan kaynaklar listesidir. Öğrenciler raporu ilk açtığında çoğu zaman yalnızca genel orana bakar; oysa listenin kendisi, oranın neden değiştiğini ve hangi eşleşmelerin hâlâ görünür kaldığını anlamak için kritik bir panodur.
Bu yazıda listenin ne işe yaradığını, kaynakların neden hariç bırakılabileceğini, oranın nasıl etkilendiğini ve teslim öncesi hangi kontrolleri yapmanız gerektiğini adım adım anlatıyoruz. Amacımız oranı “gizlemek” değil; raporu kurumunuzun istediği biçimde doğru okumaktır.
Turnitin Excluded Sources nedir?
Excluded Sources, rapordaki kaynak listesinde seçtiğiniz ya da belirli kurallarla otomatik olarak dışarıda bırakılan kayıtların toplandığı bölümdür. Bir kaynak hariç tutulduğunda, o kaynaktan gelen eşleşmeler genel benzerlik oranına yansımaz; ancak bu işlem, metninizdeki ilgili cümlelerin “yok olduğu” anlamına gelmez. Yalnızca o anki görünüm filtrelenir.
Bu nedenle listeyi, “sorunu silen bir düğme” gibi değil, “hangi eşleşmeleri hangi gerekçeyle değerlendirme dışında bıraktığınızı gösteren bir kayıt” gibi okumak gerekir. Danışmanınız veya jüriniz, filtreli ve filtresiz görünümü birlikte isteyebilir.
Ayrıca listeyi tarayıcıda veya PDF çıktısında farklı yerlerde görebilirsiniz. Bu nedenle ekran görüntüsü alırken listenin tamamının ve genel oranın aynı karede görünmesine dikkat edin. Böylece sonradan “hangi ayarla bakmıştım?” sorusu oluşmaz. Özellikle e-posta ile danışmana gönderdiğiniz dosyada, hariç tutulan kaynakların gerekçesini kısa bir notla eklemek iletişimi kolaylaştırır.
Kaynaklar neden hariç tutulur?
Uygulamada kaynakların listede yer almasının birkaç yaygın nedeni vardır:
- Kaynakça satırları: Künye bilgileri veritabanındaki künyelerle eşleşebilir. Kurum izin veriyorsa kaynakça filtresiyle birlikte değerlendirilir.
- Doğrudan alıntılar: Tırnak içindeki alıntılar, alıntı filtresi açıkken orandan düşebilir.
- Küçük eşleşmeler: Birkaç kelimelik yaygın kalıplar, küçük eşleşme eşiğiyle dışarıda bırakılabilir.
- Manuel seçim: Bazı arayüzlerde belirli bir kaynağı elle hariç tutmak mümkündür; bu işlem gerekçesiz yapılmamalıdır.
- Öğrenci kendi taslağı: Daha önce yüklediğiniz bir dosya eşleşiyorsa, kurum politikasına göre bu kayıt ayrı ele alınabilir.
Hangi filtrenin kullanılabileceği tamamen kurumunuza bağlıdır. Kaynakça ve alıntı filtrelerinin genel mantığını Turnitin filtreleri rehberimizde anlattık; Excluded Sources listesi ise bu ayarların somut sonucunu kaynak bazında gösterir.
Turnitin Excluded Sources listesi nasıl okunur?
Listeyi açtığınızda her satırda genellikle kaynak adı, eşleşme payı ve bazen kaynak türü yer alır. Okumayı şu sırayla yapın:
- Genel oranı iki hâliyle not edin: Filtre/hariç tutma öncesi ve sonrası değerleri yan yana yazın.
- Listede kalan büyük paylı kaynaklara bakın: Hâlâ orana giren kaynaklar asıl inceleme alanınızdır.
- Hariç tutulan kaynağın türünü ayırt edin: Kaynakça mı, alıntı mı, başka bir tez mi, yoksa web sayfası mı?
- Gerekçeyi yazın: “Kurum kaynakçayı hariç tutuyor” gibi açıklanabilir bir gerekçe yoksa o kaynağı listede bırakmayın.
- Tek kaynağa yığılmayı kontrol edin: Oran düşse bile bir kaynakta yoğun bloklar kalmış olabilir.
| Listede gördüğünüz durum | Olası anlam | Ne yapmalısınız? |
|---|---|---|
| Kaynakça künyeleri hariç | Kurumun izin verdiği filtre | Yönergeyi doğrulayın; metin içi eşleşmeleri ayrıca okuyun |
| Kısa alıntılar hariç | Alıntı filtresi uygulanmış | Alıntıların tırnak ve sayfa ile verildiğini kontrol edin |
| Büyük bir tez kaynağı hariç | Elle çıkarılmış olabilir | Gerekçesizse geri alın; eşleşen paragrafları yeniden yazın |
| Kendi eski dosyanız hariç | Önceki taslak eşleşmesi | Kurumun “kendi çalışması” kuralını sorun |
| Web sayfası hâlâ içeride | Orana giren görünür eşleşme | Atıf ve anlatımı gözden geçirin |
Ayrıca tek bir yayının orana hâkim olup olmadığını anlamak için tek kaynak benzerlik oranı yazımızdaki bakış açısını kullanabilirsiniz. Turnitin Excluded Sources yalnızca “dışarıdakileri” değil, içeride kalan dağılımı da doğru okumanızı gerektirir.
Raporunuzu filtre ayarlarıyla birlikte okuyalım
Tezinizin veya ödevinizin benzerlik raporunu kurumunuzun izin verdiği ayarlarla, arşive kaydedilmeden görmek isterseniz Turnitin intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Turnitin Excluded Sources oranı nasıl değiştirir?
Bir kaynak hariç tutulduğunda genel yüzde genellikle düşer. Ancak düşüşün büyüklüğü, o kaynağın toplam eşleşmedeki payına bağlıdır. Örneğin kaynakçadan gelen yaygın künye eşleşmeleri oranı belirgin azaltabilirken, birkaç kelimelik küçük eşleşmeler toplamı az değiştirir.
Burada kritik nokta şudur: oran düşmesi, metnin daha özgün olduğu anlamına otomatik gelmez. Yalnızca belirli eşleşmelerin o anki hesaplamaya dahil edilmediğini gösterir. Bu yüzden raporu teslim ederken kurumunuzun istediği filtre setini kullanın; kendi hesabınızda denediğiniz agresif hariç tutmaları “resmî sonuç” sanmayın.
Öte yandan bazı öğrenciler oranı hızla düşürmek için büyük içerik kaynaklarını listeden çıkarır. Bu yaklaşım, danışman filtresiz raporu istediğinde ortaya çıkar ve güven zedeler. Doğru yol, açıklanabilir filtreleri kullanmak ve gerçek anlatım sorunlarını metinde çözmektir.
Bunun yanı sıra aynı belgenin iki farklı ayarla alınmış raporunu yan yana koymak öğreticidir. Örneğin yalnızca kaynakça filtresi açıkken oran X görünürken, alıntı filtresi de açılınca oran daha da değişebilir. Bu farkı not etmek, hangi eşleşmelerin “künye” kaynaklı, hangilerinin “metin içi anlatım” kaynaklı olduğunu ayırmanıza yardım eder. Dolayısıyla Turnitin Excluded Sources yalnızca bir liste değil; ayar kararlarınızın görünür kaydıdır.
Öte yandan oran düşüşünü tek başarı ölçütü yapmak, önemli bir uyarıyı kaçırmanıza yol açabilir. Bir kaynak listeden çıktığında geriye kalan eşleşmeler daha az sayıda kaynağa yığılmış olabilir. Bu durumda genel yüzde düşük görünürken tek kaynak yoğunluğu yükselmiş olur; jüri de çoğu zaman bu dağılıma bakar.
Kurumlar Excluded Sources’u nasıl değerlendirir?
Üniversitelerin lisansüstü eğitim enstitüleri ve ders öğretim elemanları, benzerlik raporunu farklı politikalarla okur. Bazı kurumlar kaynakça, alıntı ve küçük eşleşme filtrelerine izin verir; bazıları ham (filtresiz) görünümü ister. Bir kısmı ise her iki görünümü birden talep eder.
Bu nedenle “Excluded Sources’ta ne kadar kaynak olursa olsun sorun yoktur” diye bir kural yoktur. Asıl soru, listede kalan ve çıkan kaynakların kurum yönergesiyle uyumlu olup olmadığıdır. Emin değilseniz danışmanınıza “hangi filtrelerle rapor bekliyorsunuz?” diye net sorun. Öğrenci ödevi arşivinden gelen eşleşmeler için Submitted Works eşleşmeleri rehberimiz ek bağlam sağlar.
Ayrıca bölümler arasında uygulama farkı olabilir. Aynı üniversitede bir enstitü kaynakça filtresine izin verirken başka bir birim ham raporu isteyebilir. Bu yüzden arkadaşınızın kullandığı ayarı aynen kopyalamak yerine kendi yönergenizi okuyun. Örneğin tez tesliminde istenen ayar ile ders ödevinde istenen ayar birbirinden farklı olabilir.
Sonuç olarak kurum değerlendirmesi sayısal bir eşiğin ötesindedir. Excluded Sources’taki kayıtlar açıklanabilir ve tutarlıysa süreç genellikle sorunsuz ilerler; gerekçesiz çıkarmalar ise soru doğurur.
Teslim öncesi 6 adımlık kontrol
Turnitin Excluded Sources listesini teslim öncesi şöyle kullanın:
- Yönergeyi okuyun: Kaynakça, alıntı, ekler ve küçük eşleşme için kurum kuralını bulun.
- Aynı ayarla rapor alın: Teslim edeceğiniz ayar setini baştan seçin.
- Listeyi kaynak türüne göre ayırın: Açıklanabilir olanlarla olmayanları işaretleyin.
- İçeride kalan uzun eşleşmeleri düzeltin: Anlatımı kendi cümlenizle kurun, atıfı koruyun.
- Gerekçesiz elle çıkarmaları geri alın: Savunamayacağınız bir hariç tutma bırakmayın.
- Kısa bir not hazırlayın: Danışman sorarsa hangi filtrelerin neden kullanıldığını bir paragrafta açıklayın.
Bu kontrol, raporu bir “yüzde yarışı” olmaktan çıkarıp akademik bir kanıt dosyasına dönüştürür. Tez biçimlendirme tarafında kardeş sitemizdeki tez yazım kılavuzuna uygun hazırlık ipuçları da teslim paketini tamamlamaya yardımcı olabilir.
Bununla birlikte kontrolü erken yapmak önemlidir. Teslimden bir gün önce ilk kez rapor almak, uzun eşleşmeleri düzeltmek için zaman bırakmaz. Bu nedenle en az birkaç gün önce deneme raporu alıp Excluded Sources satırlarını işaretlemenizi öneririz. Böylece hem metin düzeltmesi hem de ayar netleşmesi sakin ilerler.
Ayrıca PDF’i arşivlerken dosya adında tarihi ve kullandığınız filtreleri kısaca belirtmek, sonraki yazışmalarda karışıklığı azaltır. Örneğin “kaynakca-alinti-filtreli” gibi bir etiket, hangi sürümü paylaştığınızı hatırlatır.
Sık yapılan hatalar
Excluded Sources kullanırken tekrar eden hatalar şunlardır:
- Yalnızca yüzdeye bakmak: Listeyi ve kaynak türlerini incelemeden karar vermek.
- Büyük içerik kaynaklarını gizlemek: Oranı düşürmek için elle çıkarmak.
- Filtreleri kurumdan bağımsız seçmek: Kendi deneme ayarınızı resmî sonuç sanmak.
- Submitted Works eşleşmesini yok saymak: Başka bir öğrenci ödeviyle örtüşmeyi “filtreyle hallolur” diye bırakmak.
- Metni düzeltmeden filtreye güvenmek: Anlatım sorununu rapor ayarıyla çözmeye çalışmak.
Kısacası Turnitin Excluded Sources, doğru kullanıldığında şeffaflık sağlar; yanlış kullanıldığında ise sorunu erteler.
Örneğin bir öğrenci, başka bir tezle uzun paragraflar boyunca eşleşen bölümü listeden çıkarırsa oran düşer; ancak danışman aynı paragrafı okuduğunda anlatımın kaynağa aşırı yakın olduğunu yine görür. Dolayısıyla filtre, metin sorununu ortadan kaldırmaz. Asıl çözüm, ilgili bölümü kendi cümlelerinizle yeniden kurmak ve atıfı korumaktır.
Buna ek olarak “her şeyi hariç tut, sonra açarım” yaklaşımı da risklidir. Çünkü hangi sürümün teslim edildiği konusunda karışıklık oluşabilir. En güvenlisi, baştan kurumun istediği ayarla ilerlemek ve yalnızca açıklanabilir kayıtları listede tutmaktır.
Bizim rolümüz
Biz, çalışmanızın benzerlik raporunu arşive kaydetmeden hazırlayabilir ve PDF olarak iletebiliriz. Rapor alırken kaynakça, alıntı ve küçük eşleşme gibi ayarları sizinle birlikte, kurumunuzun yönergesine göre konuşuruz. İsterseniz Excluded Sources’ta görünen kayıtların hangilerinin açıklanabilir, hangilerinin metinde düzeltilmesi gerektiğini birlikte ayıklarız.
Bununla birlikte nihai kararı enstitünüz veya ders sorumlunuz verir. Amacımız, teslimden önce raporu bilinçli okumanızı ve gerekçelendirilebilir bir dosya hazırlamanızı sağlamaktır. Ücretlendirme belgenizin türüne ve kapsamına göre, bütçenize göre netleşir.
Ayrıca birden fazla dosyanız varsa (tez + ekler, makale + kapak yazısı) hangi dosyanın hangi ayarla alınacağını önceden planlarız. Bu planlama, Excluded Sources listesinde gördüğünüz kayıtların tutarlı yorumlanmasını kolaylaştırır. Sonuçta amacımız sizi “oran avcılığına” değil, savunulabilir bir teslim dosyasına yaklaştırmaktır.
Turnitin Excluded Sources hakkında sık sorulanlar
Turnitin Excluded Sources listesi intihal olmadığı anlamına mı gelir?
Hayır. Liste, bazı kaynakların o anki orana dahil edilmediğini gösterir. Metindeki anlatım ve atıf sorumluluğu sizde kalır.
Kaynakçayı her zaman hariç tutabilir miyim?
Yalnızca kurumunuz izin veriyorsa. İzin yoksa kaynakça eşleşmeleri de değerlendirmenin parçası olabilir.
Elle bir kaynağı çıkarmak sorun yaratır mı?
Gerekçeniz yoksa evet. Danışman filtresiz görünümü istediğinde bu işlem ortaya çıkar ve açıklamanız gerekir.
Oran düştüyse teslim edebilir miyim?
Oranın düşmesi tek başına yeterli değildir. İçeride kalan eşleşmeleri ve kurum sınırlarını da kontrol edin.
Excluded Sources ile Submitted Works aynı şey midir?
Değildir. Excluded Sources hariç tutulan kaynak listesidir; Submitted Works ise öğrenci ödevi arşivinden gelen eşleşme türünü ifade eder.
Sonuç olarak Turnitin Excluded Sources listesini doğru okumak, oranı manipüle etmek değil; hangi eşleşmelerin neden dışarıda kaldığını ve içeride neyin kaldığını görmektir. Kurum yönergenize uygun filtreleri kullanın, gerekçesiz hariç tutmalardan kaçının ve asıl düzeltmeyi metinde yapın. Böylece rapor, teslim öncesi güvenilir bir kontrol aracına dönüşür. Unutmayın: listenin uzun olması tek başına sorun değildir; gerekçesiz kayıtlar sorundur. Bu ayrımı erken yapmak, teslim haftasındaki stresi belirgin biçimde azaltır.
