Tez orijinallik raporu, tezinizin bir benzerlik tarama programında taranmasıyla elde edilen rapor ile bu raporun sonucunu özetleyen ve genellikle danışmanın da imzaladığı enstitü formunun birlikte adlandırılmasıdır. Kısa cevap şudur: Enstitü sizden yalnızca bir yüzde değil, tezin son halinin hangi tarihte, hangi filtrelerle tarandığını ve sonucun danışman tarafından incelendiğini gösteren bir belge ister.
Bu rehberde tez orijinallik raporunun neleri içerdiğini, benzerlik raporu ile orijinallik formu arasındaki farkı, filtrelerin nasıl seçildiğini ve enstitüye teslimden önce izlenecek adımları anlatıyoruz. Ayrıca sık yapılan hataları, kısa bir örnek senaryoyu ve teslim öncesi kontrol listesini bulacaksınız.
Tez orijinallik raporu nedir?
Yüksek lisans ve doktora tezleri, savunmadan önce ya da savunma sonrası son teslimde bir benzerlik tarama programından geçirilir. Taramanın çıktısı, tezdeki metin parçalarının hangi kaynaklarla eşleştiğini gösteren ayrıntılı bir rapordur. Birçok enstitü bu raporun yanında, sonucu tek sayfada özetleyen bir “orijinallik raporu formu” da ister.
Bu form genellikle tezin başlığını, öğrencinin ve danışmanın adını, tarama tarihini, toplam benzerlik oranını ve taramada uygulanan filtreleri içerir. Öğrenci, bilgilerin doğru olduğunu beyan eder; danışman da raporu incelediğini imzasıyla onaylar. Bu nedenle tez orijinallik raporu, tek başına bir yüzde değil; taramanın nasıl yapıldığını ve kimin incelediğini gösteren resmi bir kayıttır.
Formun adı kurumdan kuruma değişebilir. Bazı enstitüler “tez çalışması orijinallik raporu”, bazıları “benzerlik raporu beyan formu” ya da “intihal raporu onay sayfası” ifadesini kullanır. Adı ne olursa olsun amaç aynıdır: Tezin son halinin taranmış ve sonucun değerlendirilmiş olduğunu belgelemek.
Benzerlik raporu ile orijinallik formu arasındaki fark
Öğrencilerin en sık karıştırdığı konu, programdan alınan rapor ile enstitünün istediği form arasındaki farktır. Aşağıdaki tablo bu iki belgeyi karşılaştırır:
| Konu | Benzerlik raporu | Orijinallik raporu formu |
|---|---|---|
| Kaynağı | Tarama programının ürettiği çıktı | Enstitünün hazırladığı resmi şablon |
| İçeriği | Eşleşen metinler, kaynak listesi, oranlar | Tez bilgileri, tarih, oran, filtreler, imzalar |
| Uzunluğu | Tezin uzunluğuna göre çok sayfalı olabilir | Genellikle bir sayfa |
| Kim hazırlar? | Taramayı yapan kişi ya da birim | Öğrenci doldurur, danışman onaylar |
| Ne işe yarar? | Eşleşmeleri tek tek incelemeye | Taramanın yapıldığını resmi olarak belgelemeye |
Kısacası rapor, inceleme aracıdır; form ise bu incelemenin yapıldığını kanıtlayan belgedir. Enstitü çoğu zaman ikisini birlikte ister: formun ekinde raporun ilk sayfası ya da tamamı yer alır.
Orijinallik raporunda hangi bilgiler yer alır?
Kurumların şablonları farklı olsa da tez orijinallik raporunda genellikle şu bilgiler bulunur:
- Tez bilgileri: Tezin başlığı, anabilim dalı, programı ve tez türü.
- Kişi bilgileri: Öğrencinin adı, numarası ve danışmanın unvanı ile adı.
- Tarama tarihi: Raporun alındığı gün. Bu tarihin, tezin son halinden sonra olması beklenir.
- Toplam benzerlik oranı: Filtreler uygulandıktan sonra ortaya çıkan genel oran.
- Uygulanan filtreler: Kaynakça, alıntılar ve küçük eşleşmeler gibi hariç tutulan bölümler.
- Taranan bölümler: Kapak, onay sayfası, içindekiler gibi bölümlerin taramaya dahil edilip edilmediği.
- Beyan ve imzalar: Öğrencinin beyanı ile danışmanın onayı.
Formu doldurmadan önce kendi enstitünüzün güncel şablonunu indirin. Eski bir şablon ya da başka bir kurumun formu, teslimde geri dönüşe neden olabilir.
Ayrıca formun hangi aşamada istendiğini de öğrenin. Bazı enstitüler tez orijinallik raporunu savunma başvurusuyla birlikte, bazıları ise jüri düzeltmelerinden sonraki son teslimde ister. Hatta bazı kurumlarda her iki aşamada da ayrı rapor beklenir. Bu nedenle takviminizi yaparken raporun kaç kez ve hangi tarihlerde alınacağını önceden planlamak, son günlerde yaşanabilecek telaşı önler. Özellikle yoğun dönemlerde danışmanların imza ve onay süreci de zaman alabileceği için birkaç günlük pay bırakmak faydalıdır.
Filtreler nasıl seçilir?
Tez orijinallik raporunda en çok soru, hangi bölümlerin hariç tutulacağı konusunda çıkar. Çoğu enstitü yönergesinde filtreler açıkça yazılıdır. Sık karşılaşılan filtreler şunlardır:
- Kaynakça hariç: Kaynak listesi, doğal olarak başka çalışmalarla eşleşir. Bu yüzden genellikle hariç tutulur.
- Alıntılar hariç: Tırnak içindeki ve doğru kaynak gösterilmiş alıntılar hariç tutulabilir. Bazı kurumlar bu filtreye izin vermez; yönergeyi kontrol edin.
- Küçük eşleşmeler hariç: Belirli bir kelime sayısının altındaki kısa eşleşmeler hariç tutulabilir. Eşik değerini enstitü belirler.
- Ön sayfalar hariç: Kapak, onay sayfası, etik beyan ve içindekiler gibi kalıp sayfalar çoğu zaman taramaya dahil edilmez.
Önemli olan, formda işaretlediğiniz filtrelerle raporda uygulanan filtrelerin birebir aynı olmasıdır. Filtrelerin raporda nasıl göründüğünü kaynakça ve alıntı hariç tutma rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Yönergede yazmayan bir filtreyi kendi başınıza uygulamak, oranı yapay olarak düşürmek anlamına gelir. Bu durum, rapor incelendiğinde güven sorununa yol açabilir. Emin olmadığınız her filtre için danışmanınıza danışın.
Tez orijinallik raporu hazırlama: 8 adım
- Yönergeyi okuyun. Enstitünüzün tez yazım kılavuzunda ve benzerlik yönergesinde oran sınırını, filtreleri ve teslim biçimini not edin.
- Tezin son halini hazırlayın. Danışman düzeltmeleri bitmeden alınan rapor, son metni yansıtmaz. Önce tüm bölümleri tamamlayın.
- Dosyayı düzenleyin. Metnin seçilebilir olduğundan, tabloların ve dipnotların doğru göründüğünden emin olun. Dosya hazırlığını rapor öncesi belge hazırlama yazımızda anlattık.
- Taramayı yaptırın. Kurumunuz taramayı kendisi yapıyorsa danışmanınız ya da enstitü aracılığıyla, yapmıyorsa yönergenin kabul ettiği yolla raporu alın.
- Filtreleri kontrol edin. Raporda uygulanan filtrelerin yönergeyle uyumlu olduğunu doğrulayın.
- Eşleşmeleri inceleyin. Toplam orana değil, kaynak listesine ve uzun eşleşmelere bakın. Kaynak gösterilmemiş bir bölüm varsa düzeltin ve yeniden taratın.
- Formu doldurun. Tez başlığını, tarihi, oranı ve filtreleri rapordaki bilgilerle birebir aynı yazın.
- Danışman onayını alın. Raporu ve formu danışmanınızla paylaşın, onayın ardından enstitünün istediği biçimde teslim edin.
Bu adımların her biri, teslimde geri dönüş riskini azaltır. Özellikle tarih ve filtre bilgilerinin rapordakiyle aynı olması, enstitünün belgeyi hızlıca kontrol etmesini sağlar.
Tezinizin raporunu teslimden önce görün
Tez orijinallik raporu için tezinizin son halini teslimden önce taratmak ve eşleşmeleri bölüm bölüm değerlendirmek isterseniz tez ve makale intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Rapor teslim edilmeden önce nasıl incelenir?
Toplam oran, raporun yalnızca özetidir. Danışman ve jüri çoğu zaman kaynak listesine ve tek bir kaynaktan gelen yüksek eşleşmelere bakar. Bu yüzden teslimden önce şu sorularla raporu gözden geçirin:
- Tek bir kaynakla oluşan eşleşme, tezin önemli bir bölümünü kapsıyor mu?
- Eşleşen paragraflarda kaynak gösterilmiş mi, alıntılar tırnak içinde mi?
- Kendi önceki makaleniz ya da bildirinizle eşleşme var mı? Varsa bu durum tezde belirtilmiş mi?
- Ölçek adları, yasal metinler ve kalıp ifadeler gibi olağan eşleşmeler ayırt edildi mi?
Önceki yayınlarınızla oluşan eşleşmeler ayrı bir dikkat ister. Bu konuyu öz intihal ve tezden makale üretimi rehberimizde ele aldık. Kendi çalışmanızı kaynak göstererek kullanmak ile habersiz tekrar arasındaki fark, raporun nasıl değerlendirileceğini doğrudan etkiler.
Kısa örnek senaryo
Bir yüksek lisans öğrencisi, savunmadan iki hafta önce tezinin raporunu alır. Toplam oran yönergedeki sınırın altındadır; ancak raporda tek bir yüksek lisans teziyle uzun bir eşleşme dikkat çeker. Öğrenci eşleşmeyi incelediğinde, kuramsal çerçevedeki bir paragrafın kaynak gösterilmeden aynı tezden aktarıldığını fark eder.
Öğrenci paragrafı kendi anlatımıyla yeniden yazar, kaynağı ekler ve tezi yeniden taratır. Yeni raporda uzun eşleşme ortadan kalkar. Formu yeni raporun tarihi ve oranıyla doldurur, danışmanının onayını alır ve teslim eder. Bu örnek, toplam oran uygun olsa bile raporu bölüm bölüm incelemenin neden gerekli olduğunu gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Danışman düzeltmelerinden önce alınan eski raporu teslim etmek.
- Formdaki filtreler ile rapordaki filtrelerin farklı olması.
- Tez başlığını formda raporla farklı yazmak.
- Yönergede olmayan bölümleri hariç tutarak oranı düşürmeye çalışmak.
- Toplam orana bakıp kaynak listesindeki yüksek eşleşmeleri incelememek.
- Raporun yalnızca ilk sayfasını saklayıp ayrıntılı sürümü kaybetmek.
Bu hataların çoğu, teslimden birkaç gün önce yapılan dikkatli bir kontrolle önlenebilir. Ayrıca raporun gerçekliği konusunda soru işareti oluşmaması için belgeyi düzenlemeden, programın verdiği haliyle saklayın. Bir raporun gerçek olup olmadığının nasıl anlaşıldığını merak ediyorsanız raporun üzerindeki kimlik bilgilerini ve tarihi kontrol etmek ilk adımdır.
Etik çerçeve
Tez orijinallik raporu, akademik dürüstlüğün bir parçasıdır. Amaç, oranı düşük göstermek değil; tezin kendi emeğinize dayandığını ve kaynakların doğru gösterildiğini belgelemektir. Raporu düzenlemek, başka bir çalışmanın raporunu kullanmak ya da eşleşmeleri gizlemek için metni bozmak ciddi sonuçlar doğurabilir.
Doğru yaklaşım, raporu bir geri bildirim aracı olarak kullanmaktır. Kaynak eksikliklerini tamamlamak, alıntıları düzeltmek ve paragrafları kendi anlatımınızla yeniden kurmak hem raporu hem de tezin kalitesini iyileştirir.
Teslim öncesi kontrol listesi
- Enstitünün güncel orijinallik formu şablonunu kullandım.
- Rapor, tezin son halinden sonra alındı.
- Formdaki başlık, tarih ve oran raporla birebir aynı.
- Uygulanan filtreler yönergeyle ve formla uyumlu.
- Kaynak listesindeki yüksek eşleşmeleri tek tek inceledim.
- Önceki yayınlarımla oluşan eşleşmeleri tezde belirttim.
- Raporun ayrıntılı sürümünü sakladım.
- Danışman onayını aldım.
Sık sorulan sorular
Tez orijinallik raporunu kim hazırlar?
Taramayı çoğu kurumda danışman ya da enstitü yapar; bazı kurumlar öğrencinin raporu kendisinin almasına izin verir. Formu genellikle öğrenci doldurur, danışman onaylar. Kendi enstitünüzün uygulamasını kontrol edin.
Orijinallik raporunda oran sınırı kaç olmalı?
Oran sınırı kurumdan kuruma değişir ve enstitü yönergesinde yazar. Sınırın altında kalmak tek başına yeterli değildir; tek bir kaynaktan gelen uzun eşleşmeler de ayrıca değerlendirilir.
Savunmadan sonra tezi değiştirirsem yeni rapor gerekir mi?
Çoğu durumda evet. Jüri düzeltmelerinden sonra metin değiştiği için enstitü son hal için yeni bir rapor isteyebilir. Yönergenizi ve danışmanınızı kontrol edin.
Teslim öncesi kendim rapor alırsam tezim arşive kaydedilir mi?
Bu, taramanın hangi ayarla yapıldığına bağlıdır. Teslim öncesi kontrol için alınan raporlarda belgenin arşive kaydedilmemesi tercih edilir; aksi halde son taramada kendi tezinizle eşleşme görülebilir.
Formdaki oran ile rapordaki oran farklıysa ne olur?
Enstitü belgeyi geri çevirebilir ya da açıklama isteyebilir. Formu doldururken oranı, tarihi ve filtreleri doğrudan rapordan aktarın.
Sonuç olarak tez orijinallik raporu, tezin son halinin doğru filtrelerle tarandığını ve danışman tarafından incelendiğini gösteren bir belgedir. Yönergeyi önceden okumak, raporu son metinle almak ve formu raporla birebir uyumlu doldurmak teslim sürecini sorunsuz hale getirir. En önemlisi, raporu yalnızca bir yüzde olarak değil, tezinizi güçlendirecek bir geri bildirim olarak kullanmaktır.
