İntihal kontrolü, bir metnin başka kaynaklarla nerelerde örtüştüğünü yazılımla taramak ve sonucu bir raporda görmektir. Kulağa tek bir işlem gibi gelse de bir lisans öğrencisi ile makale gönderen bir akademisyenin ihtiyacı aynı değildir.
Bu yazıda kontrolün iki taraf için nasıl işlediğini, raporun kim tarafından ve ne amaçla kullanıldığını ve sonuçlara göre nasıl hareket etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
İntihal kontrolü nasıl çalışır?
Yazılım metninizi parçalara ayırır ve bu parçaları kendi veri tabanındaki web sayfaları, yayınlar ve daha önce yüklenmiş belgelerle karşılaştırır. Sonuçta bir toplam benzerlik oranı ve eşleşen kaynakların listesi çıkar. Ayrıca rapor, eşleşen her paragrafı renkle işaretler.
Burada bilinmesi gereken önemli nokta şudur: Rapor yalnızca benzerliği gösterir. Bir eşleşmenin sorun olup olmadığına ise metni okuyan kişi karar verir. Örneğin kaynağı gösterilmiş bir alıntı da raporda işaretli görünür.
Öğrenciler için intihal kontrolü
Öğrenciler için kontrol çoğunlukla ders ve tez süreçlerinin parçasıdır. Ödevler, üniversitenin Turnitin gibi yazılımlarla bağladığı ders sistemleri üzerinden teslim edilir ve raporu genellikle hoca görür. Lisansüstü programların çoğunda ise tez savunmadan önce taranır ve rapor enstitüye sunulur.
Bu nedenle öğrencinin asıl ihtiyacı, teslimden önce aynı tabloyu görüp hazırlıklı olmaktır. Ödevler için ödev ve proje intihal raporu sayfamızda süreci anlattık.
Akademisyenler için intihal kontrolü
Akademisyenler için tablo biraz farklıdır. Birçok dergi gelen makaleleri kendisi tarar. Örneğin Crossref üyesi yayıncıların kullandığı Similarity Check hizmeti iThenticate altyapısıyla çalışır. Yani yazarın ayrıca bir belge sunması her zaman istenmez, ancak dergi kendi raporunu görür.
Dolayısıyla makale gönderen bir akademisyen için ön kontrol, editörün göreceği eşleşmeleri önceden bilmek anlamına gelir. Özellikle daha önce yayımlanmış kendi bildirinizden ya da tezinizden yararlandıysanız, bu kısımlara atıf vermek ve metni yeniden yazmak önemlidir. Makale ve tezler için tez ve makale intihal raporu sayfamıza bakabilirsiniz.
İntihal kontrolü ne zaman yapılmalı?
En sık yapılan hata, kontrolü son güne bırakmaktır. Çünkü rapor yüksek çıktığında düzeltme için zamana ihtiyaç duyarsınız. Bir ödevde bu birkaç saat sürebilir, ancak bir tezde ya da makalede günler alabilir.
Bu nedenle öğrenciler için iyi bir zaman, metin tamamlanıp kaynakça bittikten sonradır. Örneğin tez teslim tarihinden en az iki hafta önce bir kontrol yapmak, düzeltme için rahat bir pay bırakır. Akademisyenler içinse makale dergiye gönderilmeden hemen önce, son okuma da bittikten sonra kontrol yapmak mantıklıdır.
Ayrıca büyük düzeltmelerden sonra ikinci bir kontrol yapmak da faydalıdır. Böylece yeniden yazdığınız bölümlerin gerçekten farklılaştığını görürsünüz. Ancak aynı taslağı defalarca farklı sistemlere yüklemek yerine, son sürümü bir kez daha taratmak yeterlidir.
Hangi oran kabul edilir?
Bu soruya tek bir cevap verilemez. Üniversitelerde enstitülerin yönergeleri, dergilerde ise editörlerin politikası belirleyicidir. Ayrıca pek çok kurum toplam orana ek olarak tek kaynaktan gelen eşleşmeye ayrı bir sınır koyar.
Bu yüzden internette dolaşan genel yüzdelere değil, metninizi göndereceğiniz yerin kuralına bakın. Kural yazılı değilse danışmanınıza ya da dergi editörüne sormak en güvenli yoldur.
Gönderimden önce raporunuzu görün
Resmi Turnitin hesabıyla aldığımız raporda benzerlik oranı ve yapay zekâ skoru birlikte yer alır. Ayrıntılar için Turnitin intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Kontrolden önce hazırlık
Raporun anlamlı olması için gönderdiğiniz dosya son sürüm olmalıdır. Önce metin içindeki her atfın kaynakçada karşılığı olduğunu kontrol edin. Sonra doğrudan alıntıların tırnak içinde ve sayfa numarasıyla verildiğinden emin olun. Ayrıca tablo ve şekil başlıklarındaki kaynak notlarını da unutmayın.
Dosya biçimi de önemlidir. Word dosyası ya da metni seçilebilen bir PDF sorunsuz okunur. Buna karşılık taranmış sayfalardan oluşan bir PDF’te yazılım metni göremez ve rapor yanıltıcı olur. Son olarak kapak, onay sayfası gibi kısımların kurum kuralına göre dahil edilip edilmeyeceğini öğrenin.
Raporlama: sonuçları nasıl okumalı?
Rapor geldiğinde önce kaynak listesine bakın. Tek bir kaynaktan uzun bir eşleşme, dağınık küçük eşleşmelerden daha önemlidir. Ardından kaynakçanın ve doğru verilmiş alıntıların hesaba katılıp katılmadığını kontrol edin. Kurum raporlarında kaynakçayı ve alıntıları hariç tutan filtreler bulunur; ancak bunları kimin açacağına kurum karar verir.
Kendi eski metninizle eşleşme
Daha önce aynı yazılıma yüklenip depoya kaydedilen bir taslak, yeni raporunuzda yüksek bir eşleşme olarak görünebilir. Böyle bir durumda danışmanınıza ya da editöre durumu açıklamanız yeterli olabilir.
Yapay zekâ skoru
Son yıllarda raporlara yapay zekâ yazım skoru da eklendi. Bu skor bir tahmindir ve tek başına kesin kanıt sayılmaz. Bununla birlikte birçok üniversite ve dergi, yapay zekâ araçlarının nasıl kullanıldığını açıklamanızı istemeye başladı. Bu skorun nasıl okunduğunu yapay zekâ raporu sayfamızda anlattık.
Dolayısıyla yapay zekâ araçlarından yararlandıysanız bunu kurumunuzun ya da derginin kuralına göre açıkça belirtin. Ayrıca metni kendi bilginizle kontrol edip yeniden düzenlemek, hem skoru hem de metnin kalitesini olumlu etkiler.
Yüksek çıkan oranı düzeltmek
Atıfsız kalan her fikre kaynak ekleyin ve doğrudan alıntıları tırnak içine alın. Kaynağa çok yakın yazılmış paragrafları ise kaynağı kapatıp kendi cümlelerinizle yeniden kurun. Kelimelerin yerini değiştiren araçlar metni bozar ve okuyan kişi bunu fark eder. Kalıcı çözüm, fikri anlayıp kendi yorumunuzla anlatmaktır. Son olarak düzeltmeleri bitirdiğinizde metni baştan sona bir kez okuyun, böylece anlam bütünlüğünün bozulmadığından emin olursunuz.
İntihal kontrolü hakkında sık sorulanlar
Öğrenci ile akademisyenin intihal kontrolü farklı mı?
Tarama mantığı aynıdır. Fark, raporu kimin gördüğünde ve hangi kuralın geçerli olduğundadır. Öğrencide hoca ya da enstitü, akademisyende çoğu zaman dergi editörü raporu değerlendirir.
Dergiler makaleleri kendisi tarar mı?
Birçok dergi tarar. Crossref üyesi yayıncıların kullandığı Similarity Check hizmeti iThenticate ile çalışır.
Kaynakça oranı yükseltir mi?
Filtre açık değilse yükseltebilir. Kurum raporlarında kaynakçayı hariç tutma seçeneği vardır, ancak ayarı kurum belirler.
Yapay zekâ skoru kesin midir?
Hayır. Bu skor bir tahmindir ve metni okuyan kişinin değerlendirmesiyle birlikte ele alınır.
