Crossref Similarity Check, Crossref üyesi yayıncıların kendilerine gönderilen makaleleri yayımlanmış literatürle karşılaştırmasını sağlayan bir benzerlik kontrolü hizmetidir. Hizmetin teknik altyapısını Turnitin’in iThenticate yazılımı oluşturur. Kısacası birçok dergide “makaleniz benzerlik kontrolünden geçirilecektir” cümlesinin arkasında bu sistem bulunur.
Yazar açısından önemli olan, sistemin adından çok editörün masasına gelen rapordur. Rapor bir karar vermez; yalnızca metninizin hangi bölümlerinin hangi kaynaklarla örtüştüğünü gösterir. Bu rehberde hizmetin nasıl çalıştığını, editörün raporu nasıl okuduğunu ve makalenizi göndermeden önce hangi hazırlıkları yapabileceğinizi adım adım anlatıyoruz.
Crossref Similarity Check nasıl çalışır?
Crossref, yayıncıların makalelerine DOI numarası kaydettiği kâr amacı gütmeyen bir üyelik kuruluşudur. Similarity Check ise Crossref’in üyelerine sunduğu hizmetlerden biridir. Hizmete katılan yayıncılar iThenticate’e erişim kazanır. Buna karşılık yayımladıkları tam metinleri karşılaştırma veri tabanına açarlar.
Bu karşılıklı yapı sistemin gücünü belirler. Çünkü katılımcı yayıncı sayısı arttıkça veri tabanındaki yayımlanmış makale sayısı da artar. Dolayısıyla dergiye gönderdiğiniz metin yalnızca web sayfalarıyla değil, başka dergilerde yayımlanmış makalelerin tam metinleriyle de karşılaştırılır.
Süreç genellikle şöyle işler: Makaleniz dergi sistemine yüklenir, editör ya da editör yardımcısı dosyayı iThenticate’e gönderir ve kısa süre içinde bir benzerlik raporu oluşur. Bazı dergiler bu adımı ön incelemede, bazıları ise hakem sürecinden sonra uygular. Hizmetin resmî tanımını Crossref’in Similarity Check sayfasında bulabilirsiniz.
Crossref Similarity Check raporunda editör neye bakar?
Editörün ekranına gelen rapor, öğrencilerin tanıdığı Turnitin raporuna oldukça benzer. Raporda genel bir benzerlik oranı, eşleşen kaynakların listesi ve metin üzerinde renkli işaretlemeler bulunur. Ancak deneyimli bir editör, yüzdeye bakıp hemen karar vermez.
| Raporda görülen | Editörün sorusu | Yazar olarak hazırlığınız |
|---|---|---|
| Genel benzerlik oranı | Oran derginin alışık olduğu düzeyde mi? | Oranı tek başına değil, kaynak dağılımıyla birlikte değerlendirin. |
| Tek kaynaktan yüksek eşleşme | Metnin bir bölümü tek bir yayından mı aktarılmış? | Uzun aktarımları kısaltın, alıntıysa tırnak ve atıf ekleyin. |
| Yazarın kendi yayınları | Daha önce yayımlanmış bir çalışma tekrar mı ediliyor? | Önceki yayınınızı kaynak gösterin ve editöre açıklayın. |
| Tez veya ön baskı eşleşmesi | Makale bir tezden ya da ön baskıdan mı türetilmiş? | Durumu ön yazıda açıkça belirtin. |
| Yöntem bölümündeki eşleşmeler | Bunlar standart ifadeler mi? | Ölçek ve yöntem tanımlarına atıf verin, gereksiz tekrarı azaltın. |
Görüldüğü gibi editörün asıl ilgisi oranın dağılımındadır. Örneğin birçok küçük kaynaktan gelen eşleşmeler, tek bir makaleden gelen uzun bir paragraf kadar endişe yaratmaz. Bu nedenle raporu bir puan olarak değil, bir harita olarak okumak gerekir.
Kabul edilebilir oran var mı?
Yazarların en sık sorduğu soru budur. Ancak Crossref ya da iThenticate, tüm dergiler için geçerli tek bir eşik belirlemez. Her dergi kendi politikasını uygular ve birçok dergi sabit bir sayı yerine editör değerlendirmesini esas alır.
Bu yüzden internette dolaşan “şu oranın altı güvenlidir” türünden genellemelere dikkatli yaklaşmak gerekir. Bunun yerine hedef derginin yazar rehberini okuyun. Rehberde benzerlik kontrolüne, öz intihale ya da ön baskılara ilişkin bir açıklama varsa onu esas alın. Açıklama yoksa editöre kısa bir e-postayla sormak da mümkündür.
Alan farkı da önemlidir. Örneğin tıp ve mühendislik makalelerinde yöntem bölümleri standart ifadeler içerdiği için belirli eşleşmeler doğal karşılanır. Buna karşılık kuramsal bir sosyal bilim makalesinde giriş ve tartışma bölümlerindeki uzun eşleşmeler daha dikkatle incelenir. Dolayısıyla aynı oran, iki farklı dergide iki farklı anlama gelebilir.
Ayrıca editörlerin çoğu kaynakça ve doğrudan alıntıları değerlendirme dışında tutar. Hangi ayarların oranı nasıl etkilediğini merak ediyorsanız kaynakça ve alıntı hariç tutma filtrelerini anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.
Tez, ön baskı ve önceki yayınlar
Crossref Similarity Check sürecinde en çok şaşkınlık yaratan eşleşmeler, yazarın kendi metinlerinden gelir. Örneğin tezinizden türettiğiniz bir makale, tezin çevrim içi sürümüyle eşleşebilir. Benzer şekilde bir ön baskı sunucusuna yüklediğiniz taslak da raporda kaynak olarak görünebilir.
Bu eşleşmeler tek başına bir ihlal anlamına gelmez. Bununla birlikte açıklanmadığında editörün aklında soru işareti bırakır. Dolayısıyla en sağlıklı yol, ön yazıda makalenin hangi tezden ya da ön baskıdan türetildiğini belirtmek ve önceki yayınlarınızı metin içinde kaynak göstermektir.
Tezden makale üretirken ortaya çıkan benzerliğin nasıl ele alınacağını öz intihal ve tezden makale üretimi rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Turnitin raporu ile dergi kontrolü arasındaki fark
Yazarlar çoğu zaman göndermeden önce bir Turnitin raporu alır ve dergide farklı bir sonuçla karşılaşır. Bunun temel nedeni, iki sistemin aynı şirkete ait olmasına rağmen farklı kullanım amaçlarına göre ayarlanmasıdır. Turnitin daha çok eğitim kurumlarına, iThenticate ise yayıncılara ve araştırmacılara yöneliktir.
Bu yüzden kaynak havuzları ve hesap ayarları birebir aynı değildir. Örneğin eğitim hesaplarındaki öğrenci ödevi arşivi, dergi kontrollerinde genellikle aynı biçimde kullanılmaz. Öte yandan iki kontrol arasında geçen sürede veri tabanına yeni yayınlar da eklenebilir.
Sonuç olarak gönderim öncesi alınan rapor, derginin sonucunu birebir tahmin etmez. Ancak sorunlu bölümleri önceden görmenizi sağlayan güçlü bir göstergedir. İki sistemin farklarını daha ayrıntılı görmek için Turnitin ve iThenticate karşılaştırmamızı okuyabilirsiniz.
Crossref Similarity Check öncesi adım adım hazırlık
Benzerlik kontrolü yapan bir dergiye makale göndermeden önce aşağıdaki sırayı izlemenizi öneririz:
- Dergi politikasını okuyun: Yazar rehberinde benzerlik kontrolü, öz intihal ve ön baskı kurallarını not edin.
- Son sürümü belirleyin: Kontrolü, dergiye göndereceğiniz dosyanın tam olarak aynısı üzerinde yapın.
- Bir ön kontrol raporu alın: Raporda tek kaynaktan gelen uzun eşleşmeleri ve kendi önceki metinlerinizi ayrı ayrı işaretleyin.
- Atıfları tamamlayın: Eşleşen her fikir ve ifade için kaynağın metin içinde ve kaynakçada yer aldığından emin olun.
- Alıntıları düzenleyin: Uzun doğrudan alıntıları kısaltın; kalanları tırnak işareti ve sayfa numarasıyla verin.
- Yöntem bölümünü gözden geçirin: Standart tanımlarda kaynağa atıf verin ve gereksiz tekrarları azaltın.
- Ön yazıyı hazırlayın: Tez, ön baskı ya da bildiri gibi önceki sürümleri editöre açıkça bildirin.
Bu adımlar metninizi yapay biçimde değiştirmek için değil, kaynak kullanımınızı görünür ve doğru hâle getirmek için yapılır. Editörün aradığı da tam olarak budur.
Makalenizi göndermeden önce benzerlik raporunu görün
Dergiye göndereceğiniz son sürüm için tam PDF benzerlik raporu almak isterseniz tez ve makale intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Ön yazıda Crossref Similarity Check için açıklama
Editöre yazdığınız ön yazı, raporda çıkabilecek beklenen eşleşmeleri önceden açıklamak için en uygun yerdir. Bu açıklama uzun olmak zorunda değildir. Bununla birlikte açık, dürüst ve doğrulanabilir olmalıdır.
Örneğin makaleniz yüksek lisans tezinizden türetildiyse bunu bir cümleyle belirtebilirsiniz. Aynı şekilde çalışmanın daha önce bir kongrede özet bildiri olarak sunulduğunu ya da bir ön baskı sunucusunda paylaşıldığını da yazmalısınız. Böylece editör, raporda bu kaynakları gördüğünde şaşırmaz.
Aşağıdaki gibi sade bir paragraf çoğu durumda yeterlidir:
“Bu makale, yazarın yüksek lisans tezinden türetilmiştir ve tez metin içinde kaynak olarak gösterilmiştir. Çalışmanın kısa bir özeti daha önce bir kongrede sözlü bildiri olarak sunulmuştur. Makalenin tam metni başka bir dergide yayımlanmamış ve değerlendirmede değildir.”
Öte yandan ön yazıda benzerlik oranından söz etmek genellikle gerekli değildir. Editör oranı zaten kendi raporunda görür. Sizin katkınız, oranın arkasındaki bağlamı açıklamaktır. Ayrıca açıklamanın yalnızca gerçek durumları içermesi önemlidir; olmayan bir izni ya da onayı yazmak, sonradan çok daha büyük bir soruna dönüşebilir.
Son olarak ortak yazarlı çalışmalarda açıklamayı tüm yazarlarla paylaşın. Özellikle önceki sürümlerin hangi platformda yayımlandığı konusunda yazarlar arasında görüş birliği olması, editörle yazışmalarda tutarlılık sağlar.
Etik sınır: rapor değil, metin düzeltilir
Benzerlik kontrolü bir engel gibi görülmemelidir. Aksine, bilimsel kayda güvenilir bir makale eklemenin parçasıdır. Bu nedenle oranı düşürmek amacıyla anlamı bozan eş anlamlı değişiklikler yapmak, kaynakları silmek ya da metni sistemin okuyamayacağı biçime sokmak ciddi bir dürüstlük sorunudur.
Doğru yaklaşım, raporu bir düzeltme listesi olarak kullanmaktır. Eksik atıflar tamamlanır, uzun aktarımlar kendi cümlelerinizle yeniden yazılır ve önceki çalışmalarınız açıkça kaynak gösterilir. Böylece editör, raporda gördüğü her eşleşmenin bir açıklaması olduğunu fark eder.
Ayrıca editörlerin ön incelemede neye baktığını merak ediyorsanız dergi ön incelemesi için hazırlanmış kontrol listesine göz atabilirsiniz.
Gönderim öncesi raporda bizim rolümüz
Makalenizi dergiye göndermeden önce lisanslı, resmî Turnitin hesabımız üzerinden kontrol ediyor ve raporu size tam PDF olarak iletiyoruz. Belgeniz bu kontrolde arşive kaydedilmez. Böylece kendi raporunuz, dergideki kontrolde sizin aleyhinize bir eşleşme oluşturmaz.
Raporla birlikte tek kaynaktan gelen uzun eşleşmeleri, kendi önceki yayınlarınızla örtüşen bölümleri ve atıf eksiklerini sizinle birlikte değerlendiriyoruz. Bize işini emanet eden birinin aklının bu işte kalmamasını istiyoruz; bu yüzden her adımı baştan sona kontrol ediyoruz. Ancak derginin kendi kontrolü ve editör kararı her zaman ayrı bir süreçtir.
Crossref Similarity Check hakkında sık sorulanlar
Crossref Similarity Check ile iThenticate aynı şey mi?
Tam olarak değil. Similarity Check, Crossref üyelerine sunulan hizmetin adıdır. Bu hizmet kapsamında yayıncılar karşılaştırma için iThenticate yazılımını kullanır.
Dergi, raporumu bana göndermek zorunda mı?
Hayır, bu derginin politikasına bağlıdır. Bazı editörler raporu yazarla paylaşır, bazıları yalnızca düzeltme istenen bölümleri bildirir.
Göndermeden önce aldığım rapor dergide eşleşme yaratır mı?
Kontrol arşive kaydedilmeden yapıldıysa yaratmaz. Bu nedenle rapor alırken belgenin arşive eklenip eklenmeyeceğini mutlaka sorun.
Tezimle eşleşme çıkarsa makalem reddedilir mi?
Tek başına bu eşleşme çoğu zaman ret nedeni değildir. Ancak durumu ön yazıda açıklamanız ve tezinizi kaynak göstermeniz beklenir.
Dergi kontrolünü kendim önceden yapabilir miyim?
Yazar olarak derginin kendi iThenticate hesabına erişiminiz olmaz. Ancak göndermeden önce alınan bir benzerlik raporu, sorunlu bölümleri önceden görmenizi ve düzeltmenizi sağlar.
Tam rapor yerine yalnızca oranı öğrenmek yeterli mi?
Yalnızca oran yanıltıcı olabilir. Kaynak listesi ve işaretli metin olmadan hangi bölümün düzeltilmesi gerektiğini görmek mümkün değildir; bu yüzden tam raporu öneriyoruz.
Sonuç olarak Crossref Similarity Check, dergilerin yayımladığı makalelere duyulan güveni korumak için kullandığı ortak bir altyapıdır. Raporun bir puan değil, bir harita olduğunu bilmek, hazırlığınızı doğru yere odaklar. Atıflarınız tam, önceki sürümleriniz açıklanmış ve uzun aktarımlarınız düzeltilmişse, editörün raporda göreceği eşleşmelerin hepsinin bir karşılığı olur.
