İntihal konusu çoğunlukla öğrenciler üzerinden konuşulur, oysa akademik kariyerin her aşamasında karşımıza çıkar. Bir lisans öğrencisi için en büyük risk atıfı unutulmuş bir paragrafken, bir araştırmacı için tezinden ürettiği makalede kendi metnini habersiz tekrar kullanmak olabilir. Bu yüzden intihalden kaçınma stratejileri herkes için aynı değildir.
Bu rehberde önce herkesin uygulaması gereken temel alışkanlıkları, ardından öğrencilere ve akademisyenlere özgü riskleri ayrı ayrı ele alıyoruz.
Herkes İçin Temel İntihalden Kaçınma Stratejileri
Deneyim düzeyi ne olursa olsun, şu üç alışkanlık intihal riskinin büyük kısmını ortadan kaldırır:
Kaynağı not anında kaydetmek
Okuduğunuz metinden aldığınız her not, künyesiyle birlikte saklanmalıdır. Zotero ya da Mendeley gibi programlar bu işi kolaylaştırır, ama düzenli bir dosya da iş görür. Önemli olan, hangi cümlenin size, hangisinin kaynağa ait olduğunu sonradan ayırt edebilmektir.
Alıntı ile parafrazı ayırmak
Kaynağın kelimelerini kullanıyorsanız tırnak işareti ve sayfa numarası gerekir. Fikri kendi cümlelerinizle anlatıyorsanız yine atıf yaparsınız, ama cümle yapısı ve kelime seçimi size ait olmalıdır. Uzun alıntılar için APA 7’ye göre blok alıntı kurallarına bakabilirsiniz.
Ortak bilgiyi doğru değerlendirmek
Alanınızda herkesin bildiği genel bilgiler atıf gerektirmeyebilir; ama bir yazarın yorumu, bir araştırmanın bulgusu ya da belirli bir sayı her zaman kaynak ister. Emin değilseniz atıf yapmak daha güvenlidir.
Öğrenciler İçin Stratejiler
Öğrencilerde intihal çoğunlukla zaman baskısı ve atıf kurallarını tam bilmemekten kaynaklanır. İşe yarayan birkaç yöntem:
- Ödevi parçalara bölün: Okuma, not alma, taslak ve düzeltme için ayrı günler belirleyin. Son geceye kalan ödevlerde kopyala-yapıştır riski artar.
- Kurumun yapay zekâ kuralını öğrenin: Bazı dersler yapay zekâ kullanımına izin verir ve beyan ister, bazıları yasaklar. Kuralı bilmeden kullanmak sorun yaratabilir.
- Eski ödevlerinizi yeniden teslim etmeyin: Başka bir derse verdiğiniz bir ödevi izin almadan tekrar kullanmak birçok kurumda öz intihal sayılır.
- Takıldığınızda sorun: Atıfın nasıl yapılacağından emin değilseniz ders hocanıza ya da kütüphaneye danışmak, sonradan açıklama yapmaktan çok daha kolaydır.
Akademisyen ve Araştırmacılar İçin Stratejiler
Araştırmacılar atıf kurallarını iyi bilir; risk daha çok yayın sürecinin kendisinde ortaya çıkar. Aynı veri setinden birden fazla çalışma üretmek, tezden makale çıkarmak ya da benzer konularda çok sayıda yayın yapmak, metinlerin birbirine yaklaşmasına yol açar.
Yöntem bölümlerinde aynı ölçeği ya da aynı deney düzeneğini tarif ederken benzer ifadeler kullanmak bazı dergilerce makul karşılanır, ama giriş, tartışma ve sonuç bölümlerinin her çalışmada yeni yazılması beklenir. Derginin bu konudaki politikasını yazar rehberinden kontrol etmek en sağlıklı yoldur.
Öz İntihal ve Tekrar Yayım
Kendi yayımlanmış metninizi atıf yapmadan yeni bir çalışmada kullanmak öz intihal olarak değerlendirilir. Bunun daha ağır bir biçimi, aynı çalışmayı farklı dergilerde ya da farklı dillerde ikinci kez yayımlamaktır. Türkçe yayımlanmış bir makaleyi İngilizceye çevirip yeni bir çalışma gibi göndermek de bu kapsama girer.
Tezinizden makale üretiyorsanız, makalenin tezden türetildiğini dergiye bildirin ve teze atıf yapın. Birçok dergi bunu kabul eder, yeter ki açıkça belirtilsin. Önceki çalışmalarınızdan yararlandığınız her yerde kendi yayınınıza da başkasınınkine yaptığınız gibi atıf yapın.
Ortak Yazarlık ve Katkının Belirtilmesi
Çok yazarlı çalışmalarda metnin farklı bölümlerini farklı kişiler yazar. Bir yazarın başka bir kaynaktan atıfsız aktardığı bir paragraf, tüm yazarların sorumluluğu hâline gelir. Bu yüzden son metni gönderimden önce tüm yazarların okuması ve kaynakları birlikte kontrol etmesi önemlidir.
Pek çok dergi artık yazar katkı beyanı ister. Kimin hangi bölümü yazdığının, veriyi kimin topladığının ve analizi kimin yaptığının açıkça belirtilmesi, olası bir soruda süreci şeffaf kılar.
Makaleniz ya da teziniz için ön kontrol
Çalışmanızı kuruma ya da dergiye göndermeden önce kontrol etmek isterseniz tez ve makale intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Kurallar Nerede Yazılı?
Türkiye’de yükseköğretim kurumları için Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, intihalin yanı sıra sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlık gibi etik dışı eylemleri tanımlar. Üniversiteler bu çerçevede kendi yönergelerini ve etik kurullarını oluşturur. Dergiler ise genellikle kendi yayın etiği politikalarını yazar rehberinde paylaşır; uluslararası dergilerin önemli bir kısmı COPE ilkelerini esas alır.
Herhangi bir oran ya da kural konusunda emin değilseniz, internetteki genel bilgiler yerine bağlı olduğunuz kurumun ya da derginin güncel metnine bakın.
Teslim ve Gönderim Öncesi Son Kontrol
Metin son hâline geldiğinde bir benzerlik raporu almak, gözden kaçan eşleşmeleri görmenin en pratik yoludur. Öğrenciler için bu teslim tarihinden birkaç gün önce, akademisyenler için ise dergiye göndermeden önce yapılabilir. Turnitin lisanslı ve resmi entegrasyonla hazırladığımız raporlar arşive kaydedilmez; böylece metniniz sonraki resmî taramada kendi kopyasıyla eşleşmez.
Rapor türleri için Turnitin intihal raporu sayfamıza, rapordan sonra eşleşmeleri etik biçimde düzeltme konusunda ise benzerlik oranı düşürme sayfamıza göz atabilirsiniz.
İntihalden kaçınma stratejileri hakkında sık sorulanlar
Öz intihal gerçekten intihal sayılır mı?
Birçok kurum ve dergi, kendi yayımlanmış metnini atıfsız yeniden kullanmayı etik ihlal olarak görür. Önceki çalışmanıza atıf yapmak bu sorunu büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Tezimden makale çıkarırken nelere dikkat etmeliyim?
Makalenin tezden türetildiğini dergiye bildirin, teze atıf yapın ve metni makale formatına göre yeniden yazın.
Yöntem bölümünde benzer cümleler kullanmak sorun olur mu?
Bazı dergiler standart yöntem tariflerinde sınırlı benzerliği makul görür, ancak bu derginin politikasına bağlıdır; önceki çalışmanıza atıf yapmanız gerekir.
Ortak yazarlı bir makalede intihalden kim sorumludur?
Kurallar kuruma göre değişse de genellikle tüm yazarlar metnin bütününden sorumlu tutulur. Bu yüzden son metni herkesin kontrol etmesi önemlidir.
