Teslim haftası yaklaştığında en çok korkulan şey, enstitüden gelen bir benzerlik uyarısıdır. Oysa intihal taraması son güne bırakılmazsa bu stres büyük ölçüde ortadan kalkar. Çünkü taramayı erken yaptığınızda hangi bölümün sorun çıkarabileceğini önceden görür, düzeltmeleri de sakin bir kafayla yaparsınız.
Bu yazıda tezinizi teslim etmeden önce izleyebileceğiniz pratik bir yol haritası bulacaksınız: kuralları nereden öğreneceğiniz, dosyayı nasıl hazırlayacağınız, raporu nasıl okuyacağınız ve yüksek eşleşmeleri etik yollarla nasıl düzelteceğiniz.
Teslimden önce intihal taraması neden önemli?
Türkiye’de lisansüstü tezlerde, savunmadan önce bir intihal yazılımı raporu alınması yaygın bir uygulamadır. Ayrıntıları ise her enstitünün kendi uygulama esasları belirler. Yani raporu kimin alacağı, hangi ayarların kullanılacağı ve hangi sınırın geçerli olduğu kurumdan kuruma değişir.
Kendi ön kontrolünüzü yapmanın amacı, resmi kontrolde sürprizle karşılaşmamaktır. Örneğin kaynakçada unutulmuş bir atıf ya da literatür bölümünde kaynağa fazla yakın kalmış bir özet, ön taramada kolayca yakalanır. Teslimden sonra fark edilirse ise tez düzeltme için iade edilebilir ve takviminiz kayar.
Önce enstitünüzün kurallarını öğrenin
İnternette “kabul edilen oran şudur” diye dolaşan rakamlara güvenmeyin. Tüm üniversiteler için geçerli tek bir sınır yoktur. Bu yüzden ilk iş, enstitünüzün tez yazım kılavuzunu ve intihal yazılımıyla ilgili uygulama esaslarını açıp şu soruların cevabını not etmektir:
- Toplam benzerlik için üst sınır ne?
- Tek bir kaynaktan gelen eşleşme için ayrı bir sınır var mı?
- Kaynakça, alıntılar ve küçük eşleşmeler hariç tutuluyor mu?
- Raporu öğrenci mi, danışman mı, enstitü mü alıyor?
Emin olamadığınız bir madde varsa danışmanınıza sormak en kısa yoldur. Böylece ön taramayı resmi kontrolle aynı ayarlarla yapabilirsiniz.
İntihal taraması öncesi dosyanızı hazırlayın
Taramaya yarım bir taslak göndermek, yanıltıcı bir sonuç almanın en kolay yoludur. Bu nedenle önce tezin tam metnini bitirin. Ardından kaynakçayı metin içi atıflarla tek tek karşılaştırın; eksik ya da fazla künye bırakmayın.
Doğrudan alıntıları tırnak içine aldığınızdan ve sayfa numarası verdiğinizden emin olun. Ayrıca dosyayı Word veya metni seçilebilen bir PDF olarak hazırlayın. Taranmış görüntüden oluşan bir PDF’te metin okunamayacağı için rapor eksik çıkar.
Son olarak dosyanın son sürüm olduğundan emin olun. Danışmanın son yorumlarını işlemeden yapılan tarama, bir hafta sonra tekrar etmeniz gereken bir iş demektir.
İntihal taraması raporu nasıl okunur?
Rapor elinize geçtiğinde ilk bakılan yer genelde toplam yüzdedir. Ama asıl bilgi, eşleşen kaynakların listesinde ve renkli işaretlenmiş paragraflardadır. Toplam oran düşük olsa bile tek bir kaynaktan uzun bir eşleşme varsa, o bölüm sorun çıkarabilir.
Raporu okurken her eşleşmeyi üç gruptan birine koymak işinizi kolaylaştırır:
| Eşleşme türü | Ne anlama gelir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Kaynak gösterilmiş kısa alıntı | Normal bir eşleşme | Biçimini kontrol edin, gerekirse kısaltın |
| Yaygın terim veya kalıp ifade | Alanın ortak dili | Genelde dokunmaya gerek yok |
| Atıfsız ya da kaynağa çok yakın cümle | Gerçek risk | Atıf ekleyin ve kendi cümlenizle yeniden yazın |
Bizim hazırladığımız raporlar resmi Turnitin hesabından alınır ve aynı raporda benzerlik oranının yanında yapay zekâ yazım skoru da yer alır. AI skorunun ne anlattığını yapay zekâ (AI) raporu sayfamızda açıkladık.
Tezinizin raporunu teslimden önce görün
Resmi Turnitin hesabıyla alınan bir ön kontrol, düzeltmeleri zamanında yapmanızı sağlar. Ayrıntılar için tez ve makale intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Yüksek eşleşmeleri etik yollarla düzeltmek
Oranı düşürmenin tek doğru yolu metni gerçekten iyileştirmektir. Önce atıfsız kalan fikirlere kaynak ekleyin. Ardından uzun doğrudan alıntıları kısaltıp özetleyin. Kaynağa fazla yakın kalmış paragraflarda ise kaynağı okuyup kapatın ve fikri kendi cümlelerinizle, kendi yorumunuzu katarak yeniden yazın.
Eşanlamlı kelimeyle değiştirme, harf veya karakter oyunları gibi yöntemler ise hem etik değildir hem de metni okunmaz hâle getirir. Danışmanınız ve jüri bu tür değişiklikleri çoğu zaman ilk okumada fark eder. Bu konuda nasıl destek verdiğimizi benzerlik oranı düşürme sayfamızda anlattık: atıf düzeltmeleri ve insan eliyle yeniden yazım.
Teslimden önce gerçekçi bir zaman planı
Deneyimimize göre en rahat süreç, taramayı teslim tarihinden birkaç hafta önce yapanların süreci oluyor. Şöyle bir sıra iş görür:
- Tezi ve kaynakçayı son hâline getirin.
- İlk intihal taramasını yapın ve riskli bölümleri listeleyin.
- Bu bölümleri danışmanınızla konuşup düzeltin.
- Düzeltilmiş sürümü yeniden taratın.
- Resmi teslim için kurumunuzun istediği belgeleri hazırlayın.
Böylece son gece paniğiyle anlamı bozan değişiklikler yapmak zorunda kalmazsınız. Üstelik danışmanınıza da düzeltmeleri okuması için zaman tanımış olursunuz.
Son hafta en sık yapılan hatalar
En yaygın hata, farklı araçlardan alınan oranları karşılaştırmaktır. Her aracın veri tabanı ve ayarları farklı olduğu için iki rakam birbirini tutmayabilir. Bir diğer hata, taslağı ayarlarını bilmediğiniz sistemlere tekrar tekrar yüklemektir. Bazı sistemler yüklenen metni depolarında sakladığı için sonraki taramada kendi metninizle eşleşme görebilirsiniz.
Ayrıca yalnızca yüzdeye odaklanıp kaynakça hatalarını atlamak da sık görülür. Oysa jüri, oran kadar kaynak kullanımının doğruluğuna da bakar.
Rapor elinize geçtikten sonra
Raporu aldıktan sonra yapılacak ilk iş, eşleşmeleri bölüm bölüm bir listeye dökmektir. Genellikle oranın büyük kısmı giriş ve literatür bölümlerinden gelir. Yöntem bölümündeki standart ölçek ve işlem tanımları da eşleşme üretebilir; bunlarda doğru atıf çoğu zaman yeterlidir.
Bulgular ve tartışma bölümlerinde yüksek eşleşme görüyorsanız ise daha dikkatli olun. Çünkü bu bölümler tezin özgün katkısını taşır. Burada kaynağa yakın cümleleri kendi yorumunuzla yeniden kurmak, hem oranı hem de tezin kalitesini iyileştirir. Düzeltmeleri bitirdiğinizde ikinci bir tarama yaparak değişikliklerin rapora nasıl yansıdığını kontrol edin.
Teslim öncesi intihal taraması: sık sorulanlar
Tez için intihal taraması ne zaman yapılmalı?
Tez tam metin hâline geldikten ve kaynakça son şeklini aldıktan sonra yapılmalıdır. Düzeltmelere ve ikinci bir kontrole zaman kalması için teslim tarihinden birkaç hafta önce planlamak en rahat yoldur.
Ön tarama ile enstitünün raporu neden farklı çıkabilir?
Kullanılan veri tabanı, filtre ayarları ve depo seçenekleri farklı olabilir. Bu yüzden ön taramayı kurumunuzun istediği ayarlarla yapmak farkı azaltır.
Kabul edilen benzerlik oranı kaç?
Tek bir ulusal sınır yoktur. Sınırı enstitünüzün yönergesi belirler ve çoğu zaman toplam oranın yanında tek kaynak için de ayrı bir sınır bulunur.
İntihal taraması tezimi bir yerde yayımlar mı?
Rapor yalnızca bir karşılaştırma sonucudur, tezinizi yayımlamaz. Ancak bazı sistemler yüklenen metni depolarında sakladığı için hangi ayarla tarandığını bilmek önemlidir.
