Turnitin filtreleri, benzerlik raporunda bazı eşleşmeleri toplam orandan çıkaran rapor ayarlarıdır. En sık kullanılanları kaynakçayı hariç tutma, tırnak içindeki alıntıları hariç tutma ve belirli bir uzunluğun altındaki küçük eşleşmeleri gizleme seçenekleridir. Bu ayarlar metni değiştirmez; yalnızca hangi eşleşmelerin yüzdeye dahil edileceğini belirler.
Aynı tez veya makale, filtre ayarına göre çok farklı bir oranla karşınıza çıkabilir. Bu nedenle rapordaki sayıyı yorumlamadan önce hangi filtrelerin açık olduğunu bilmeniz gerekir. Bu rehberde her filtrenin ne işe yaradığını, oranı nasıl etkilediğini ve teslimden önce hangi adımları izlemeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Turnitin filtreleri nedir ve neden vardır?
Turnitin, yüklenen metni kendi veri tabanındaki web sayfaları, yayınlar ve daha önce gönderilmiş çalışmalarla karşılaştırır. Ancak her eşleşme intihal anlamına gelmez. Örneğin kaynakçadaki bir künye, başka bir çalışmanın kaynakçasıyla birebir aynı olabilir. Benzer şekilde, doğru biçimde tırnak içine alınmış ve kaynağı gösterilmiş bir alıntı da eşleşme olarak işaretlenir.
Filtreler bu “beklenen” eşleşmeleri ayırmak için vardır. Böylece değerlendirici, metnin özgün kısmındaki gerçek sorunlara odaklanabilir. Öte yandan filtreler bir düzeltme aracı değildir. Bir ayar açıldığında eşleşme raporda gizlenir; fakat metindeki ifade olduğu gibi kalır.
Kısacası filtreler raporu daha okunur hâle getirir. Bununla birlikte asıl karar yine akademik kurallara ve kurumunuzun yönergesine göre verilir.
Üç temel filtre: kaynakça, alıntı ve küçük eşleşmeler
Rapor ekranında karşınıza çıkan seçenekler kullanılan Turnitin ürününe ve kurumun ayarlarına göre değişebilir. Bununla birlikte üç filtre hemen her raporda bulunur. Aşağıdaki tablo bunları özetliyor:
| Filtre | Ne yapar? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kaynakça hariç | Kaynakça, kaynaklar veya references bölümündeki eşleşmeleri orandan çıkarır. | Sistem bölümü başlığından tanır. Başlık alışılmadık yazılırsa bölüm algılanmayabilir. |
| Alıntı hariç | Tırnak işareti içindeki doğrudan alıntıları orandan çıkarır. | Tırnaksız blok alıntılar çoğu zaman eşleşme olarak kalır. |
| Küçük eşleşmeleri hariç tut | Belirlenen kelime sayısının altındaki kısa eşleşmeleri gizler. | Eşik çok yüksek seçilirse anlamlı eşleşmeler de gözden kaçabilir. |
| Kaynak hariç tutma | Belirli bir kaynağı (ör. kendi önceki taslağınız) rapordan çıkarır. | Genellikle danışman veya kurum yetkilisi kullanır; gerekçesi olmalıdır. |
Bazı sürümlerde ve iThenticate gibi yayın odaklı araçlarda özet veya yöntem bölümünü hariç tutma gibi ek seçenekler de bulunabilir. Bu nedenle raporu aldığınız sistemin hangi seçenekleri sunduğunu önceden öğrenmek faydalıdır.
Turnitin filtreleri benzerlik oranını nasıl değiştirir?
Filtrelerin etkisini anlamak için varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir yüksek lisans tezinin filtresiz raporunda oran oldukça yüksek görünsün. Kaynakça hariç tutulduğunda künyelerden gelen eşleşmeler düşer ve oran belirgin biçimde azalır. Ardından alıntılar hariç tutulunca tırnak içindeki tanımlar da hesaptan çıkar.
Böylece kalan oran, metnin kendi cümlelerinden gelen eşleşmeleri gösterir. Değerlendirici için asıl önemli olan da budur. Dolayısıyla filtreli ve filtresiz oran arasındaki fark büyükse, metnin önemli kısmının kaynakça ve alıntılardan oluştuğunu düşünebilirsiniz.
Ancak dikkat edin: alıntı filtresi oranı düşürse bile alıntıların toplam metne oranı çok yüksekse bu da ayrı bir sorundur. Birçok danışman, metnin büyük bölümünün alıntılarla kurulmasını özgün katkı eksikliği olarak görür. Rapordaki renklerin ve yüzdelerin ne anlattığını ayrıntılı görmek isterseniz Turnitin raporunu renk ve yüzdeleriyle okuma rehberimize göz atabilirsiniz.
Raporunuzu kurumunuzun filtre ayarlarıyla alın
Belgenizin kurumunuzun kullandığı kaynakça, alıntı ve küçük eşleşme ayarlarıyla nasıl göründüğünü öğrenmek için Turnitin intihal raporu sayfamızı inceleyebilir ya da WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz. Belgenizin türüne ve kapsamına göre süreci birlikte planlar, ücreti bütçenize göre netleştiririz.
Filtreleri kim açar? Öğrenci, danışman ve enstitü
Turnitin filtreleri çoğu durumda öğrencinin değil, ödevi veya teslim alanını oluşturan kişinin kontrolündedir. Bir ders ödevinde bu kişi genellikle öğretim elemanıdır. Tez tesliminde ise enstitü veya danışman belirli bir ayar setini kullanır.
Dolayısıyla sizin gördüğünüz oran ile danışmanınızın gördüğü oran farklı olabilir. Örneğin siz kaynakça hariç bir rapora bakarken danışmanınız filtresiz görünümü inceliyor olabilir. Bu fark yanlış anlaşılmalara yol açmasın diye, kurumunuzun hangi filtreleri esas aldığını yazılı yönergeden kontrol etmenizi öneririz.
Ayrıca kabul edilen üst sınır da kuruma göre değişir. Lisans ve lisansüstü tezlerdeki yaygın uygulamaları merak ediyorsanız tezlerde kabul edilen benzerlik sınırlarını anlattığımız yazıyı okuyabilirsiniz.
Turnitin filtreleri kullanılırken sık yapılan hatalar
Filtreler doğru anlaşılmadığında öğrenciler gereksiz endişeye kapılabilir ya da tersine gerçek sorunları gözden kaçırabilir. En sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:
- Kaynakça başlığını standart dışı yazmak: “Yararlanılan Eserler ve Okuma Listesi” gibi bir başlık sistem tarafından kaynakça olarak tanınmayabilir.
- Alıntıyı tırnaksız bırakmak: Kaynağı gösterilmiş olsa bile tırnaksız ve girintili alıntılar çoğunlukla filtrelenmez.
- Yalnızca filtreli orana bakmak: Filtreli oran düşük görünse de tek bir kaynaktan gelen uzun eşleşmeler ayrı bir risk taşır.
- Kendi önceki çalışmasını unutmak: Daha önce teslim ettiğiniz bir ödev veya bildiri, yeni metninizde yüksek eşleşme olarak görünebilir. Bu durum filtreyle değil, doğru atıfla çözülür.
- Küçük eşleşme eşiğini abartmak: Eşik çok yükseltildiğinde, parça parça aktarılmış cümleler raporda görünmez hâle gelir.
Neyse ki bu hataların çoğu, yazım aşamasında atıf ve kaynakça düzenine dikkat ederek önlenebilir. Kaynakça ve atıf biçimi konusunda pratik bir kontrol listesi için APA ve MLA kılavuzuna uygun tez hazırlama ipuçlarına da bakabilirsiniz.
Ödev, tez ve makalede filtre kullanımı nasıl farklılaşır?
Filtrelerin nasıl kullanıldığı, belgenin türüne göre de değişir. Bu yüzden aynı ayarları her çalışmaya uygulamak yerine belgenin amacını dikkate almak gerekir.
Ödevlerde genellikle ders sorumlusu tek bir ayar seti belirler. Kısa metinlerde birkaç cümlelik eşleşme bile oranı belirgin biçimde yükseltebilir. Bu nedenle küçük eşleşme eşiği ödevlerde daha fazla önem taşır.
Tezlerde ise enstitüler çoğunlukla kaynakça ve alıntı hariç bir oran ister. Bazı kurumlar buna ek olarak kapak, onay sayfası ve içindekiler gibi şablon bölümlerin rapora dahil edilmemesini de bekler. Dolayısıyla tez raporunda hangi sayfaların yüklendiği de sonucu etkiler.
Dergi makalelerinde ise editörler çoğu zaman iThenticate tabanlı benzerlik kontrolü kullanır. Burada özet ve yöntem bölümünü hariç tutma seçenekleri devreye girebilir. Ancak editör yine de tek kaynaktan gelen eşleşmelere ve kendi yayınlarınızla örtüşmelere ayrıca bakar.
Kısacası filtre ayarı, belgenin türüne ve teslim edildiği kuruma göre seçilmelidir. Emin olmadığınız durumda en güvenli yol, kurumunuzun yazılı yönergesini esas almaktır.
Filtreli ve filtresiz rapor: hangisine bakmalısınız?
Pek çok öğrenci iki rapor arasında hangisinin “doğru” olduğunu sorar. Aslında ikisi de doğrudur; yalnızca farklı soruları yanıtlar.
- Filtresiz rapor metindeki tüm eşleşmeleri gösterir. Böylece kaynakça biçiminizde veya alıntı yoğunluğunuzda bir sorun olup olmadığını görebilirsiniz.
- Filtreli rapor ise kendi cümlelerinizden gelen eşleşmelere odaklanır. Kurumların resmî değerlendirmede çoğunlukla dikkate aldığı görünüm budur.
Bu nedenle ikisini birlikte okumanızı öneririz. Önce filtreli oranı kurumunuzun sınırıyla karşılaştırın. Ardından filtresiz rapora dönerek alıntı ve kaynakça kaynaklı eşleşmelerin makul düzeyde olup olmadığını kontrol edin. Sonuç olarak iki görünüm birbirini tamamlar ve size daha gerçekçi bir tablo sunar.
Belgenizi Turnitin filtrelerine uygun hazırlamanın yolları
Filtrelerin doğru çalışması büyük ölçüde belgenin nasıl biçimlendirildiğine bağlıdır. Teslimden önce birkaç küçük düzenleme, raporun daha anlaşılır çıkmasını sağlar.
- Kaynakça bölümüne “Kaynakça”, “Kaynaklar” veya “References” gibi yaygın bir başlık verin.
- Doğrudan alıntıları standart tırnak işaretiyle yazın ve sayfa numarasını ekleyin.
- Uzun blok alıntıları mümkün olduğunca kısaltın; gerekiyorsa özetleyerek kendi cümlenizle aktarın.
- Ekler, anket formları ve ölçek maddeleri için kurumunuzun rapora dahil edilip edilmeyeceğine dair kuralını kontrol edin.
- Belgeyi tek dosya hâlinde ve son sürümüyle yükleyin; eski taslaklar karışıklığa yol açabilir.
Bu düzenlemeler oranı yapay olarak değiştirmez. Aksine filtrelerin tasarlandığı gibi çalışmasına imkân tanır ve raporu okuyan kişinin işini kolaylaştırır.
Teslim öncesi raporu kontrol etmek için 6 adım
Raporunuzu aldıktan sonra aşağıdaki sırayı izlemek, oranı doğru yorumlamanıza ve gerekli düzeltmeleri zamanında yapmanıza yardımcı olur:
- Kurum yönergesini açın. Hangi filtrelerin esas alındığını ve üst sınırın ne olduğunu not edin.
- Filtresiz oranı görün. Başlangıç noktası olarak toplam eşleşmeyi bilmek, farkı anlamanızı kolaylaştırır.
- Kaynakça ve alıntı filtrelerini açın. Kalan oran, kendi cümlelerinizden gelen eşleşmeleri gösterir.
- Kaynak listesini inceleyin. Tek bir kaynaktan gelen yüksek eşleşme varsa ilgili bölümü önceliklendirin.
- Atıfları tamamlayın. Eksik kaynak gösterimlerini düzeltin, uzun alıntıları kısaltın veya kendi ifadenizle yeniden yazın.
- Yeni rapor alın. Düzeltmeden sonra aynı ayarlarla tekrar kontrol ederek sonucu karşılaştırın.
Bu adımlar, oranı yapay biçimde düşürmeyi değil, metnin akademik kurallara uygun hâle gelmesini amaçlar. Böylece hem danışmanınızla hem de jüriyle daha net bir iletişim kurarsınız.
Rapor isterken hangi ayarları belirtmelisiniz?
Bize rapor talebiyle ulaştığınızda, kurumunuzun kullandığı filtreleri belirtmeniz işinizi kolaylaştırır. Örneğin enstitünüz kaynakça ve alıntı hariç bir oran istiyorsa raporu bu ayarlarla hazırlarız. Ayrıca isterseniz filtresiz görünümü de paylaşarak iki sonucu karşılaştırmanıza yardımcı oluruz.
Bunun için talebinizde şu bilgileri paylaşmanız yeterlidir: belgenin türü (ödev, tez, makale), kurumun istediği filtreler, varsa küçük eşleşme eşiği ve teslim tarihi. Bu bilgiler sayesinde raporu doğru ayarlarla hazırlar, sonucu sizinle birlikte yorumlarız.
Son olarak şunu hatırlatmak isteriz: Turnitin filtreleri yorum kolaylığı sağlar, fakat metnin özgünlüğünü tek başına belirlemez. Asıl güvence, doğru atıf, dengeli alıntı ve sizin kendi akademik sesinizdir.
Turnitin filtreleri hakkında sık sorulan sorular
Küçük eşleşme eşiği kaç kelime olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur. Eşiği kurum veya ders sorumlusu belirler. Kendi kontrolünüzde makul bir eşik seçin; ancak resmî teslimde kurumun ayarını esas alın.
Filtreler raporu kalıcı olarak değiştirir mi?
Hayır. Filtreler yalnızca görünümü ve hesaplanan oranı değiştirir. Ayar kapatıldığında gizlenen eşleşmeler yeniden raporda görünür.
Kaynakça hariç tutulunca oran neden düşüyor?
Kaynakçadaki künyeler başka çalışmaların kaynakçalarıyla sıkça birebir aynıdır. Filtre açıldığında bu beklenen eşleşmeler hesaptan çıkar ve oran yalnızca metnin gövdesini yansıtır.
Alıntı filtresi her alıntıyı yakalar mı?
Hayır. Filtre genellikle tırnak işareti içindeki ifadeleri tanır. Tırnaksız ve girintili blok alıntılar çoğu zaman eşleşme olarak kalır; bu yüzden alıntı biçimini kılavuzunuza göre kontrol edin.
Turnitin filtrelerini öğrenci kendisi değiştirebilir mi?
Çoğu kurumda ayarları ödevi oluşturan öğretim elemanı veya enstitü belirler. Öğrenci bazı görünüm seçeneklerini görebilir, ancak resmî oran kurumun ayarına göre değerlendirilir.
Filtreli oran düşükse metnim sorunsuz mu?
Her zaman değil. Tek kaynaktan gelen uzun eşleşmeler, aşırı alıntı veya eksik atıf filtreli oran düşük olsa da sorun yaratabilir. Kaynak listesini mutlaka ayrıca inceleyin.
